Người đặt viên gạch đầu tiên cho phong trào công nhân Việt Nam

Những năm cuối thập niên 1920, tại thành phố Hải Phòng, tiếng còi nhà máy vang lên từ sáng sớm. Hàng nghìn công nhân lặng lẽ bước vào xưởng với những gương mặt mệt mỏi sau nhiều giờ lao động nặng nhọc. Họ làm việc từ mười đến mười hai giờ mỗi ngày, đồng lương ít ỏi, không có quyền lên tiếng trước sự bóc lột của thực dân và chủ tư bản.

Giữa dòng người ấy, có một thanh niên thường xuyên xuất hiện với dáng vẻ giản dị. Anh không diễn thuyết ở nơi đông người, cũng không mang theo cờ hay biểu ngữ. Việc anh làm là lặng lẽ trò chuyện với từng công nhân sau giờ tan ca, lắng nghe cuộc sống của họ và gieo vào lòng họ niềm tin rằng người lao động hoàn toàn có thể đoàn kết để tự bảo vệ quyền lợi của mình.

Người thanh niên ấy là Nguyễn Đức Cảnh.

Sinh ngày 2 tháng 2 năm 1908 tại làng Diêm Điền (nay thuộc thị trấn Diêm Điền, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình), Nguyễn Đức Cảnh sớm tiếp thu tư tưởng yêu nước khi còn là học sinh. Những biến động của đất nước đã thôi thúc đồng chí dấn thân vào con đường cách mạng từ rất sớm.

Năm 1926, đồng chí tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Nhận thấy lực lượng công nhân đang ngày càng đông đảo nhưng thiếu tổ chức, Nguyễn Đức Cảnh dành phần lớn thời gian đến các khu công nghiệp ở Hải Phòng, Nam Định và nhiều địa phương khác để tuyên truyền, vận động người lao động đoàn kết đấu tranh.

Đồng chí không nói những điều xa vời. Những câu chuyện bắt đầu từ bữa cơm thiếu gạo, đồng lương ít ỏi, những trận đòn của cai thầu hay điều kiện làm việc khắc nghiệt. Chính sự gần gũi ấy giúp công nhân tin tưởng và sẵn sàng tham gia các tổ chức cách mạng.

Tháng 6 năm 1929, Nguyễn Đức Cảnh cùng các đồng chí thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng, mở ra bước phát triển mới của phong trào cách mạng Việt Nam. Không lâu sau, đầu năm 1930, đồng chí tham gia Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam.

Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Đức Cảnh là việc đồng chí góp phần sáng lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ, tổ chức tiền thân của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ngày nay. Đây là lần đầu tiên phong trào công nhân Việt Nam có một tổ chức thống nhất để tập hợp, bảo vệ và lãnh đạo người lao động đấu tranh vì quyền lợi chính đáng.

Đối với Nguyễn Đức Cảnh, công nhân không chỉ là lực lượng lao động mà còn là một động lực quan trọng của cách mạng. Vì vậy, đồng chí luôn chú trọng giáo dục chính trị, nâng cao nhận thức và xây dựng tinh thần đoàn kết trong đội ngũ công nhân.

Tháng 4 năm 1930, thực dân Pháp bắt giữ Nguyễn Đức Cảnh tại Hải Phòng. Trong nhà tù, chúng dùng nhiều hình thức tra tấn dã man nhằm buộc đồng chí khai báo về tổ chức cách mạng.

Nhưng cũng giống như nhiều chiến sĩ cộng sản tiền bối khác, Nguyễn Đức Cảnh giữ vững khí tiết.

Không một lời khai nào làm ảnh hưởng đến tổ chức.

Không một sự tra tấn nào khiến đồng chí từ bỏ lý tưởng.

Ngày 31 tháng 7 năm 1932, thực dân Pháp xử chém Nguyễn Đức Cảnh tại Hải Phòng khi đồng chí mới 24 tuổi.

Cuộc đời ngắn ngủi của Nguyễn Đức Cảnh khép lại, nhưng những điều đồng chí gây dựng vẫn tiếp tục phát triển. Phong trào công nhân ngày càng lớn mạnh, trở thành một lực lượng quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nước.

Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Đức Cảnh được đặt cho nhiều đường phố, trường học, công viên và công trình trên cả nước. Đặc biệt, đối với tổ chức Công đoàn Việt Nam, đồng chí luôn được ghi nhớ là một trong những người đặt nền móng đầu tiên cho phong trào công nhân cách mạng.

Câu chuyện về những buổi gặp gỡ công nhân sau giờ tan ca cho thấy rằng, để tạo nên một phong trào lớn không nhất thiết phải bắt đầu từ những diễn đàn đông người. Đôi khi, lịch sử được viết nên từ những cuộc trò chuyện giản dị, từ sự lắng nghe chân thành và từ niềm tin vào sức mạnh đoàn kết của nhân dân. Đó cũng chính là di sản quý báu mà Nguyễn Đức Cảnh để lại cho các thế hệ hôm nay.