Người dạy Bình dân học vụ
Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, đất nước bước sang một thời kỳ mới. Tuy nhiên, cuộc sống của người dân lúc bấy giờ còn vô cùng khó khăn. Đói nghèo, chiến tranh và đặc biệt là nạn mù chữ vẫn là những vấn đề lớn. Nhiều người dân, nhất là những người lớn tuổi ở các làng quê, chưa từng có cơ hội được đến trường, không biết đọc, không biết viết.
Trong hoàn cảnh ấy, phong trào Bình dân học vụ được phát động. Những người biết chữ được vận động trở thành những người thầy, người cô không chuyên, đem con chữ đến với bà con nhân dân.
Ông nội tôi khi ấy cũng tham gia vào công việc ấy.
Theo lời kể của ông, lớp học không có bảng đen, bàn ghế đầy đủ như trường học ngày nay. Những buổi học có khi được tổ chức ngay tại nhà dân, đình làng hoặc một nơi nào đó thuận tiện cho bà con tập trung. Ban ngày mọi người phải làm việc để kiếm sống, nên nhiều lớp học được tổ chức vào buổi tối.
Ánh sáng của lớp học đôi khi chỉ là một ngọn đèn dầu. Trên những tấm bảng đơn sơ, ông kiên nhẫn viết từng chữ cái, từng con số. Người học có người đã lớn tuổi, đôi bàn tay chai sần vì lao động cầm phấn còn vụng về. Có người viết đi viết lại một chữ rất nhiều lần mới nhớ được.
Ông không bao giờ trách móc hay nóng giận. Ông thường động viên mọi người rằng: biết đọc, biết viết thì sau này có thể tự đọc báo, đọc thư, biết được nhiều điều hơn và cuộc sống cũng sẽ thuận lợi hơn.
Có những hôm trời mưa, đường làng lầy lội, tưởng rằng lớp học sẽ vắng. Nhưng rồi từng người vẫn lặng lẽ đến. Người mang theo chiếc ghế nhỏ, người cầm chiếc đèn dầu, người chỉ đơn giản là mang theo quyết tâm học chữ. Nhìn những người dân lao động sau một ngày vất vả vẫn cố gắng ngồi học, ông càng có thêm động lực để tiếp tục công việc của mình.
Điều tôi nhớ nhất qua những câu chuyện ông kể không phải là ông đã dạy được bao nhiêu người biết chữ, mà là tinh thần của những con người trong những ngày đầu của một đất nước vừa giành được độc lập. Họ thiếu thốn đủ thứ, nhưng lại có một niềm tin rất lớn vào tương lai.
Ông thường nói với con cháu rằng, ngày ấy dạy học không có điều kiện như bây giờ, nhưng mỗi khi nhìn thấy một người từ chỗ không biết đọc, không biết viết đến lúc có thể tự mình đọc được một dòng chữ, viết được tên mình, ông cảm thấy công việc mình làm thật sự có ý nghĩa.
Nhiều năm đã trôi qua. Những lớp học Bình dân học vụ năm nào giờ chỉ còn trong ký ức. Những người học trò của ông có lẽ cũng đã trở thành những người ông, người bà. Còn ông nội tôi cũng đã đi qua những năm tháng của cuộc đời.
Nhưng câu chuyện về những đêm ông cầm phấn dạy chữ dưới ánh đèn dầu vẫn được gia đình tôi nhắc lại.
Đối với tôi, đó không chỉ là một câu chuyện về một người thầy Bình dân học vụ. Đó còn là câu chuyện về một thế hệ đã sống trong những ngày đất nước vừa giành được độc lập, sẵn sàng góp sức mình cho cộng đồng dù chỉ bằng những việc rất giản dị.
Ông nội tôi đã không để lại cho con cháu một tài sản vật chất lớn lao. Nhưng ông để lại một bài học quý giá: khi đất nước và quê hương cần, mỗi người đều có thể góp một phần sức lực của mình, dù phần đóng góp ấy nhỏ bé đến đâu.
Và với gia đình tôi, những lớp học Bình dân học vụ năm xưa chính là một phần ký ức đẹp đẽ về ông – một người thầy bình dị đã đem ánh sáng của con chữ đến với những người dân trong những năm tháng đầu tiên của nước Việt Nam mới.
