Người đi giữa hai phía

Tôi đã từng bị gọi là kẻ phản bội.

Có người nhìn thấy tôi bước ra khỏi chiếc xe quân sự, liền quay mặt đi.

Có người từng là đồng đội cũ, khi gặp tôi giữa đường, chỉ lạnh lùng nói:

— Đừng bao giờ nói chuyện với tôi nữa.

Tôi không trách họ.

Bởi nếu là họ, có lẽ tôi cũng sẽ nghĩ như vậy.

Năm ấy, tôi khoác trên người bộ quân phục của một phía mà quê hương tôi đang đối đầu. Tôi xuất hiện trong những cuộc họp của họ, đi giữa những người mà tôi biết rõ là đối phương, nghe những kế hoạch mà nếu để lộ, tính mạng của tôi sẽ không còn.

Nhưng điều đáng sợ nhất không phải là bị kẻ thù nghi ngờ.

Mà là được chính người thân quen tin rằng tôi đã trở thành kẻ thù.

Tôi sinh ra trong một gia đình mà từ nhỏ đã được dạy rằng quê hương không phải là thứ có thể đem ra mặc cả.

Những năm tháng chiến tranh khiến tôi hiểu một điều rất sớm:

Có những cuộc chiến diễn ra bằng súng đạn.

Nhưng cũng có những cuộc chiến diễn ra bằng sự im lặng.

Năm 1945, tôi tham gia phong trào cách mạng. Những năm sau đó, tôi từng trực tiếp chiến đấu và làm công tác tình báo. Nhưng rồi lịch sử đưa tôi đến một nhiệm vụ khác.

Sau năm 1954, tôi được giao một nhiệm vụ mà nếu thất bại, cái giá phải trả có thể là mạng sống.

Tôi phải đi vào nơi nguy hiểm nhất.

Không phải đứng bên ngoài để nhìn.

Mà phải bước vào giữa họ.

Phải để họ tin tôi.

Phải sống như một người của họ.

Và quan trọng nhất...

Không được để ai biết tôi là ai.

Một buổi chiều, Hùng tìm gặp tôi.

Hùng từng là người bạn thân nhất của tôi.

Anh nhìn bộ quân phục trên người tôi rất lâu.

— Cậu thật sự định đi sao?

Tôi không trả lời.

— Người ta nói cậu đã chọn phía bên kia.

Tôi cười nhạt.

— Người ta nói gì thì mặc kệ.

Hùng nắm lấy vai tôi.

— Hải, nhìn tôi đi.

Tôi nhìn anh.

Trong mắt Hùng có sự giận dữ.

Và cả thất vọng.

— Nếu cậu bước qua cánh cửa kia, chúng ta không còn là bạn.

Tôi im lặng vài giây rồi nói:

— Vậy thì đừng coi tôi là bạn nữa.

Hùng buông tay.

— Tôi không hiểu cậu.

Tôi quay lưng.

— Tốt nhất là đừng hiểu.

Đó là lần cuối cùng tôi nhìn thấy ánh mắt tin tưởng của người bạn ấy.

Tôi bắt đầu sống một cuộc đời khác.

Tôi mặc quân phục của họ.

Tôi dự những cuộc họp của họ.

Tôi ký những văn bản mà tên mình nằm ở phía dưới.

Tôi nghe họ bàn về những cuộc hành quân.

Tôi biết những vùng nào sắp bị càn quét.

Tôi biết những tuyến đường nào sẽ được sử dụng.

Tôi biết những đơn vị nào sẽ được điều động.

Nhưng tôi không thể chạy về nói với Hùng.

Không thể gặp mẹ.

Không thể đứng giữa làng và nói:

“Con vẫn là con của mẹ.”

Bởi chỉ cần một ánh mắt nhìn tôi lâu hơn bình thường, tất cả có thể kết thúc.

Tôi phải học cách lạnh lùng.

Phải học cách nói những lời khiến người khác căm ghét.

Và đôi khi, phải làm những việc khiến chính tôi cũng muốn tự hỏi:

Mình đang trở thành người như thế nào?

Một lần, tôi nhận được thông tin về một cuộc hành quân lớn ở Kiến Hòa.

Tôi ngồi trong căn phòng nhỏ, trước mặt là tấm bản đồ.

Một sĩ quan đứng đối diện nói:

— Lần này chúng ta phải đánh thật mạnh.

Tôi nhìn những dấu đỏ trên bản đồ.

— Nếu đi theo tuyến này, sẽ mất nhiều thời gian.

— Vậy anh đề nghị tuyến nào?

Tôi chỉ tay.

— Tuyến này.

Đó là con đường ngắn nhất.

Cũng là con đường mà họ muốn đi.

Tôi không nói thêm.

Sĩ quan kia gật đầu.

— Tôi biết ngay anh là người có năng lực.

Tôi chỉ cười.

Nhưng khi ông ta quay đi, bàn tay tôi dưới gầm bàn siết chặt.

Tôi biết mình vừa làm một việc mà người ngoài nhìn vào sẽ chỉ có thể hiểu theo một cách.

Tôi đang giúp họ.

Những ngày sau đó, tin tức về cuộc hành quân lan ra.

Nhưng rồi mọi thứ không diễn ra như dự kiến.

Có những nơi lực lượng của họ vừa tới thì đối phương đã rút.

Có những cuộc càn quét tưởng như chắc chắn thành công lại không tìm được ai.

Có những đơn vị tiến vào một vùng được cho là an toàn nhưng lại gặp sự chống trả dữ dội.

Tôi nghe những lời phàn nàn trong phòng họp.

— Có kẻ báo tin cho chúng!

Một người đập tay xuống bàn.

— Trong hàng ngũ chúng ta có nội gián!

Tôi ngồi im.

Một sĩ quan quay sang nhìn tôi.

— Anh nghĩ sao?

Tôi bình thản trả lời:

— Có thể.

— Anh nghi ai?

Tôi nhìn ông ta.

— Tôi không biết.

Ông ta nhìn tôi thêm vài giây rồi bỏ đi.

Tôi biết từ hôm ấy, sự nghi ngờ bắt đầu lan đến gần mình.

Một buổi tối, Mai tìm gặp tôi.

Mai là một cô gái trong vùng tôi từng quen biết.

Ngày trước, cô từng coi tôi như người anh.

Nhưng hôm ấy, khi nhìn thấy tôi trong bộ quân phục, ánh mắt cô hoàn toàn khác.

— Anh Hải.

Tôi dừng lại.

— Cô tìm tôi có chuyện gì?

Mai cắn môi.

— Vì sao anh lại làm vậy?

— Làm gì?

— Anh biết mà.

Tôi quay mặt đi.

— Tôi chỉ làm việc của mình.

— “Việc của mình”?

Giọng cô run lên.

— Anh có biết bao nhiêu người đã phải bỏ nhà đi không? Có biết bao nhiêu gia đình mất hết mọi thứ không?

Tôi không trả lời.

Mai bước tới.

— Người ta nói anh đã cung cấp thông tin.

Tôi lạnh lùng nói:

— Đúng.

Mai sững người.

— Anh...

Tôi nhìn cô.

— Tôi muốn sống. Tôi muốn có một cuộc sống tốt hơn. Tôi không muốn chết vì một cuộc chiến không có hồi kết.

Đó là lời nói dối.

Nhưng tôi phải nói.

Mai nhìn tôi rất lâu.

Rồi cô lau nước mắt.

— Vậy thì từ hôm nay, tôi không còn người anh tên Hải nữa.

Cô quay lưng bỏ đi.

Tôi đứng lại một mình.

Tôi muốn gọi cô.

Muốn nói rằng:

Mai, đừng tin tôi.

Nhưng cuối cùng, tôi không nói gì.

Tôi càng được tin tưởng, những người quê tôi càng ghét tôi.

Đó là cái giá của công việc này.

Có lần, tôi trở về gần ngôi làng cũ.

Từ xa, tôi nhìn thấy mẹ.

Mái tóc bà đã bạc nhiều.

Tôi đứng trong bóng tối.

Chỉ vài bước nữa thôi.

Tôi có thể bước ra.

Có thể gọi:

— Mẹ!

Nhưng tôi không làm.

Một người lính bên cạnh hỏi:

— Anh nhìn gì vậy?

Tôi quay đi.

— Không có gì.

Mẹ không nhìn thấy tôi.

Có lẽ như vậy lại tốt.

Nếu bà nhìn thấy tôi trong bộ quân phục ấy, có lẽ trái tim bà sẽ đau hơn cả việc mất một người con.

Năm 1965, tình thế trở nên nguy hiểm.

Tôi bị nghi ngờ.

Tên tôi xuất hiện trong những cuộc bàn luận bí mật.

Tôi biết họ đang tìm mình.

Tôi cũng biết nếu bị bắt, tôi có thể sẽ không còn cơ hội trở về.

Nhưng nhiệm vụ vẫn chưa kết thúc.

Tôi có thể bỏ trốn.

Có người đã khuyên tôi:

— Đi khỏi đây đi. Còn sống mới còn làm được việc.

Tôi chỉ đáp:

— Nếu tôi đi, những gì tôi đã làm sẽ trở thành vô nghĩa.

Tôi tiếp tục ở lại.

Một ngày nọ, tôi bị truy bắt.

Tôi chạy qua những con đường quen thuộc.

Những con đường mà ngày trước tôi từng đi khi còn là một người lính trẻ.

Bây giờ, chính những con đường ấy lại dẫn tôi vào cuộc săn đuổi.

Tôi trốn vào một nơi kín đáo.

Bên ngoài, tiếng người vọng lại.

— Tìm kỹ vào!

— Hắn không thể đi xa!

Tôi ngồi im trong bóng tối.

Lần đầu tiên trong nhiều năm, tôi nghĩ đến cái chết.

Tôi nghĩ đến Hùng.

Đến Mai.

Đến mẹ.

Nếu ngày mai tôi chết, trong mắt họ tôi sẽ là gì?

Một người con phản bội.

Một người bạn phản bội.

Một người đã đứng về phía đối phương.

Có lẽ sẽ chẳng ai biết sự thật.

Nhưng tôi đã chọn con đường này từ ngày đầu tiên.

Và tôi biết mình phải đi đến cuối.

Ngày 16 tháng 7 năm 1965.

Tôi bị bắt.

Họ đưa tôi vào một căn phòng.

Một người đàn ông ngồi đối diện.

Ông ta nhìn tôi.

— Phạm Ngọc Thảo.

Tôi không trả lời.

— Anh biết tại sao mình ở đây chứ?

Tôi vẫn im lặng.

— Chúng tôi biết anh là ai.

Tôi nhìn ông ta.

— Vậy sao còn hỏi?

Ông ta đập mạnh tay xuống bàn.

— Anh làm việc cho ai?

Tôi không trả lời.

— Những người đứng sau anh là ai?

Tôi im lặng.

— Anh có biết mình sẽ chết không?

Tôi nhìn ra ngoài cửa sổ.

Trời đã tối.

Tôi bỗng nhớ đến quê nhà.

Nhớ tiếng mẹ gọi tôi thuở nhỏ.

Nhớ những con đường đất.

Nhớ Hùng.

Nhớ Mai.

Tôi khẽ cười.

— Ai rồi cũng phải chết.

Người đàn ông đứng bật dậy.

— Anh nghĩ mình sẽ chịu được bao lâu?

Tôi không nói gì.

Những giờ phút sau đó trở nên dài vô tận.

Họ hỏi tôi rất nhiều điều.

Tôi không trả lời.

Họ muốn biết tôi đã làm việc cho ai.

Tôi không nói.

Họ muốn biết những người nào liên quan.

Tôi không nói.

Tôi biết chỉ cần một cái tên được nói ra, một người khác có thể chết.

Vì vậy, tôi chọn im lặng.

Có lúc tôi nghĩ:

Nếu tôi sống, có thể một ngày nào đó sự thật sẽ được biết.

Nếu tôi chết...

Có lẽ chẳng ai biết gì nữa.

Nhưng tôi đã chấp nhận điều đó từ lâu.

Sáng hôm sau, tôi nghe thấy tiếng bước chân.

Tôi biết mình không còn nhiều thời gian.

Trong khoảnh khắc ấy, tôi nhớ đến câu nói của Hùng:

“Cậu bước qua cánh cửa kia, chúng ta không còn là bạn.”

Tôi nhớ lời Mai:

“Từ hôm nay, tôi không còn người anh tên Hải nữa.”

Tôi nhớ ánh mắt của mẹ.

Tôi muốn nói với tất cả họ rằng:

Tôi chưa bao giờ phản bội quê hương.

Nhưng những lời ấy chỉ còn ở trong đầu.

Tôi nhắm mắt.

Nếu sự thật phải đợi đến sau khi tôi chết...

Thì cứ để nó đợi.

Ngày 17 tháng 7 năm 1965.

Tôi chết.

Nhưng câu chuyện của tôi chưa kết thúc.

Nhiều năm sau, những tài liệu liên quan đến cuộc đời tôi dần được xác nhận và công bố.

Người ta biết rằng tôi không phải một sĩ quan bình thường trong hàng ngũ đối phương.

Tôi đã được giao nhiệm vụ hoạt động đơn tuyến, đi sâu vào những vị trí quan trọng của đối phương. Trong thời gian làm Tỉnh trưởng Kiến Hòa, tôi đã cung cấp thông tin về các cuộc hành quân và có những hoạt động góp phần hạn chế thiệt hại cho lực lượng cách mạng.

Điều đau đớn nhất là:

cho đến những giây phút cuối cùng, phía bắt giữ tôi vẫn không biết đầy đủ thân phận thật của tôi.

Năm 1995, ba mươi năm sau ngày tôi hy sinh, tôi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hùng khi ấy đã già.

Một ngày, anh đứng trước di ảnh tôi rất lâu.

Anh không nói gì.

Rồi anh đưa tay chạm lên khung ảnh.

— Hải...

Giọng anh nghẹn lại.

— Hóa ra bao nhiêu năm nay... chúng tôi đã hiểu lầm cậu.

Mai cũng đứng bên cạnh.

Cô khóc.

— Nếu ngày ấy anh nói cho chúng tôi biết...

Hùng lắc đầu.

— Cậu ấy không thể nói.

Không ai nói thêm.

Bởi tất cả đều hiểu.

Có những người hy sinh bằng cách để lại tên tuổi.

Nhưng cũng có những người phải hy sinh cả quyền được người khác hiểu đúng về mình.

Tôi đã chọn con đường ấy.

Tôi bước vào lòng đối phương với một thân phận khác.

Tôi để những người mình yêu thương căm ghét.

Tôi để quê hương có lúc nhìn mình như một kẻ phản bội.

Và tôi chết mà không kịp thanh minh.

Nhưng có lẽ, với tôi, điều quan trọng chưa bao giờ là người khác nghĩ gì về mình.

Điều quan trọng là khi tôi nhắm mắt...

quê hương vẫn còn đó.

Và nếu một ngày nào đó người ta hỏi:

“Người ấy rốt cuộc là ai?”

Thì câu trả lời không nằm trong bộ quân phục tôi từng mặc.

Không nằm trong những lời người khác từng nói về tôi.

Mà nằm trong cả một cuộc đời âm thầm đi qua giữa hai phía.

Một cuộc đời mà sự thật...

chỉ được biết đến sau khi người mang nó đã không còn.