NGƯỜI ĐI QUA NHỮNG MÙA LỬA

Có những con người bước qua lịch sử không bằng tiếng vang ồn ào, mà bằng một ngọn lửa âm thầm, bền bỉ cháy qua suốt mấy mươi năm giông bão của dân tộc. Nhìn lại chặng đường ấy, ta chợt nhận ra cuộc đời họ không còn là câu chuyện của riêng một cá nhân, mà đã hòa cùng nhịp đập, cùng số phận của cả một đất nước. Đồng chí Trường Chinh — tên thật Đặng Xuân Khu, mang bút danh nghệ sĩ Sóng Hồng — chính là một con người như thế.

Sinh ra năm 1907 tại làng Hành Thiện (Xuân Trường, Nam Định) — vùng quê nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước, chàng thanh niên Đặng Xuân Khu từ sớm đã đau xót trước cảnh nước mất, nhà tan. Những năm 1925–1926, khi phong trào yêu nước trào dâng, người trẻ ấy đã hăng hái xuống đường đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu, lãnh đạo bãi khóa truy điệu cụ Phan Châu Trinh. Tuổi trẻ của ông không bắt đầu trên gấm hoa, mà bằng những bước chân đầu tiên dấn thân vào con đường gập ghềnh, đầy nguy hiểm.

Đến năm 1927, ông chính thức bước vào hoạt động cách mạng chuyên nghiệp. Dưới chế độ thực dân, dấn thân đồng nghĩa với việc chấp nhận đối mặt với sinh tử. Năm 1930, ông bị bắt và bị tuyên phạt 12 năm tù, đày lên nhà tù Sơn La. Giữa bốn bức tường đá lạnh lẽo, thiếu thốn, bệnh tật và những trận đòn tra tấn dã man, kẻ thù muốn bẻ gãy ý chí của những người cộng sản. Nhưng chúng đã lầm. Trong bóng tối lao tù, điều đáng sợ nhất không phải cái đói hay cái rét, mà là sự dao động niềm tin. Đặng Xuân Khu cùng các đồng chí đã biến nơi ngục tối thành trường học cách mạng, giữ vững khí tiết và nuôi dưỡng niềm tin sắt đá vào ngày độc lập.

Tháng 5 năm 1941, sau những năm tháng vượt qua thử thách nghiệt ngã, ông lên chiến khu Pác Bó (Cao Bằng) và có cuộc gặp gỡ lịch sử với lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại lán Khuổi Nậm. Tại Hội nghị Trung ương 8, ông được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng. Giữa núi rừng Việt Bắc thiếu thốn, không có những hội trường lớn, chỉ có lán lá và những con đường mòn, ông đã học ở Bác Hồ tầm nhìn chiến lược, lòng bao dung và bản lĩnh kiên cường. Ông không trực tiếp cầm súng ngoài chiến trường, nhưng cuộc đời ông gắn liền với một “trận đánh” gian khổ không kém: mặt trận tư tưởng, đường lối và tổ chức.

Tháng 3 năm 1945, khi Nhật đảo chính Pháp, giữa tình thế ngàn cân treo sợi tóc, tại cuộc họp ở Đình Bảng, ông đã nhanh chóng phân tích tình hình và khởi thảo bản Chỉ thị lịch sử: “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. Quyết định sáng suốt, kịp thời ấy đã chớp lấy thời cơ nghìn năm có một, dẫn lối cho cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám thành công, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sau ngày độc lập, đất nước lại bước vào hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp và chống Mỹ. Trên vai vị lãnh đạo là biết bao đêm thức trắng bên hồ sơ, tài liệu; những cuộc họp căng thẳng và những chuyến đi thực tế gian khổ. Bởi ông hiểu, đằng sau mỗi quyết định của mình là xương máu của chiến sĩ ngoài mặt trận, là sinh mạng của hàng triệu đồng bào.

Năm 1975, đất nước hòa bình, thống nhất nhưng lại rơi vào khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng. Ở tuổi gần 80, khi được bầu làm Tổng Bí thư vào tháng 7 năm 1986, ông lại đứng trước một “mùa lửa” mới: cuộc chiến chống lại tư duy cũ kỹ, lạc hậu. Không chọn sự an toàn của tuổi già, ông lặn lội xuống tận cơ sở, lắng nghe hơi thở của đời sống nhân dân. Tại Đại hội VI (cuối năm 1986), ông đã dũng cảm nêu cao tinh thần: “Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật”. Tinh thần đổi mới ấy đã mở ra một chương mới cho dân tộc, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng và từng bước phát triển mạnh mẽ. Báo chí và nhân dân trân trọng gọi ông là "kiến trúc sư" của công cuộc Đổi mới.

Bên cạnh một nhà lý luận kiên trung, trong ông còn có một tâm hồn thi sĩ Sóng Hồng đầy nhiệt huyết. Thơ và văn chính luận của ông đều gặp nhau ở một điểm tựa: lòng yêu nước tha thiết và niềm tin trọn vẹn vào nhân dân.

Ngày 30 tháng 9 năm 1988, ông thanh thản ra đi ở tuổi 81, để lại di sản vô giá về bản lĩnh, sự khiêm nhường và lòng trung thành tuyệt đối với dân tộc. Những năm tháng "hoa lửa" đã qua đi, nhưng ngọn lửa yêu nước, dũng khí nhìn thẳng vào sự thật và khát vọng vươn lên mà đồng chí Trường Chinh trao lại sẽ mãi là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ hôm nay và mai sau.