Người đi tìm vẻ đẹp giữa những mùa kháng chiến

Có một câu hỏi mà có lẽ chỉ những người nghệ sĩ thực sự mới luôn mang theo trong suốt cuộc đời:

Cái đẹp ở đâu, khi đất nước đang chìm trong khói lửa?

Với Nguyễn Tuân, câu trả lời không nằm ở những nơi xa hoa, không nằm trong những thú chơi của một thời đã cũ.

Cái đẹp có thể ở ngay giữa chiến khu.

Ở một con đường hành quân.

Trong đôi bàn tay của người lao động.

Trong ánh mắt của người lính.

Trong dòng sông, ngọn núi, cánh rừng của quê hương.

Và trên hết, cái đẹp nằm trong con người Việt Nam đang sống, chiến đấu và vượt lên nghịch cảnh.

Đó là hành trình mà Nguyễn Tuân đã đi qua trong những năm tháng kháng chiến – một hành trình từ người nghệ sĩ đi tìm cái đẹp đến người nghệ sĩ tìm thấy cái đẹp trong chính cuộc đời của dân tộc mình.

KHI NGƯỜI NGHỆ SĨ BƯỚC VÀO MỘT THỜI ĐẠI MỚI

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Tuân bước vào một chặng đường mới trong cuộc đời sáng tác.

Nếu trước đó, ông thường tìm kiếm cái đẹp trong những thú chơi tao nhã, trong những con người tài hoa và trong một thế giới văn hóa đang dần mất đi, thì sau Cách mạng, ngòi bút Nguyễn Tuân hướng về một đối tượng khác:

Nhân dân và đất nước.

Kháng chiến chống thực dân Pháp đưa ông đến với những vùng đất, những con người và những hoàn cảnh hoàn toàn khác.

Từ năm 1948, Nguyễn Tuân hoạt động và sáng tác trong không khí của cuộc kháng chiến.

Ông đi.

Ông quan sát.

Ông trải nghiệm.

Ông viết.

Và chính những chuyến đi ấy đã giúp ông nhận ra rằng:

Cái đẹp mà ông tìm kiếm không hề biến mất. Nó chỉ đang mang một hình hài khác.

VẺ ĐẸP TRONG NHỮNG CON NGƯỜI BÌNH DỊ

Chiến tranh thường được nhớ đến bằng tiếng súng, những trận đánh và những mất mát.

Nhưng Nguyễn Tuân còn nhìn thấy một thứ khác:

vẻ đẹp của con người.

Đó có thể là một người lái đò.

Một người lính.

Một người lao động.

Một người dân bình thường đang sống giữa núi rừng kháng chiến.

Họ không phải những nhân vật bước ra từ những câu chuyện thần thoại.

Họ là những con người rất đời thường.

Nhưng trong hoàn cảnh đặc biệt của lịch sử, họ đã bộc lộ những phẩm chất phi thường.

Đó là sự dũng cảm.

Là lòng yêu quê hương.

Là khả năng làm chủ thiên nhiên.

Là tinh thần lao động.

Là sự kiên cường trước gian khổ.

Và Nguyễn Tuân đã dùng ngòi bút của mình để phát hiện, nâng niu và lưu giữ những vẻ đẹp ấy.

ĐI TÌM CÁI ĐẸP TRÊN NHỮNG CON ĐƯỜNG KHÁNG CHIẾN

Một trong những điều làm nên dấu ấn đặc biệt của Nguyễn Tuân là những chuyến đi.

Ông không muốn chỉ ngồi một chỗ để tưởng tượng về cuộc sống.

Ông muốn nhìn tận mắt.

Muốn nghe tận tai.

Muốn gặp những con người thật.

Muốn đi đến những vùng đất mà chiến tranh và cuộc sống kháng chiến đang diễn ra từng ngày.

Với Nguyễn Tuân, mỗi chuyến đi là một lần khám phá.

Nhưng càng đi, ông càng nhận ra rằng mình không chỉ khám phá thiên nhiên.

Ông đang khám phá con người Việt Nam.

Trong những năm tháng kháng chiến, núi rừng Tây Bắc, những con đường chiến khu, những dòng sông và vùng đất xa xôi trở thành không gian để ông tìm thấy những vẻ đẹp mới.

Thiên nhiên trong trang viết Nguyễn Tuân không chỉ hùng vĩ.

Nó còn là nơi thử thách con người.

Và chính trong sự đối mặt với thiên nhiên, con người hiện lên với một vẻ đẹp mạnh mẽ, tài hoa và bản lĩnh.

KHI NGƯỜI LÁI ĐÒ TRỞ THÀNH MỘT “NGHỆ SĨ”

Sau này, trong tác phẩm “Người lái đò sông Đà”, Nguyễn Tuân đã tạo nên một hình tượng rất đặc biệt.

Một người lao động bình thường.

Nhưng khi đối diện với dòng sông hung bạo, ông lái đò trở thành một con người tài hoa, dũng cảm và đầy bản lĩnh.

Đối với Nguyễn Tuân, đó chính là cái đẹp.

Không cần phải là một người nổi tiếng.

Không cần phải sống trong những cung điện.

Một con người lao động bình dị cũng có thể trở thành một nghệ sĩ trong công việc của mình.

Đó là một cách nhìn rất đẹp về con người.

Và cũng là sự thay đổi sâu sắc trong cách Nguyễn Tuân tìm kiếm cái đẹp.

Cái đẹp không còn thuộc về một thế giới xa xưa.
Cái đẹp đang hiện hữu trong cuộc sống mới, trong nhân dân và trong những con người đang góp sức xây dựng đất nước.

GIỮA KHÓI LỬA, NGƯỜI NGHỆ SĨ KHÔNG ĐỨNG NGOÀI CUỘC CHIẾN

Nguyễn Tuân không phải người lính cầm súng nơi chiến trường.

Nhưng ông có một “mặt trận” riêng.

Đó là mặt trận văn hóa và nghệ thuật.

Bằng ngòi bút, ông góp phần ghi lại một thời đại.

Ông viết để những con người bình dị không bị lãng quên.

Ông viết để vẻ đẹp của đất nước được nhìn thấy.

Ông viết để những thế hệ sau hiểu rằng phía sau những chiến thắng lịch sử không chỉ có những trận đánh, mà còn có hàng triệu con người đã sống, lao động và hy sinh trong âm thầm.

Trong những năm tháng ấy, văn học không đứng ngoài cuộc sống.

Người nghệ sĩ cũng không đứng ngoài lịch sử.

Ngòi bút trở thành một cách để người nghệ sĩ đồng hành cùng dân tộc.

VẺ ĐẸP CỦA MỘT DÂN TỘC ĐANG ĐỨNG LÊN

Điều đáng quý trong hành trình sáng tác của Nguyễn Tuân giai đoạn này là ông không chỉ nhìn thấy sự khắc nghiệt của chiến tranh.

Ông nhìn thấy sức sống của dân tộc.

Đó là một dân tộc có thể chịu đựng gian khổ nhưng không khuất phục.

Một dân tộc có thể sống giữa thiếu thốn nhưng vẫn giữ được niềm tin.

Một dân tộc có thể đứng giữa chiến tranh nhưng vẫn yêu thiên nhiên, yêu quê hương và giữ gìn những giá trị văn hóa của mình.

Và chính những điều ấy đã trở thành “vẻ đẹp” mà Nguyễn Tuân miệt mài tìm kiếm.

Có lẽ vì vậy, đọc Nguyễn Tuân sau những năm tháng chiến tranh, chúng ta không chỉ nhìn thấy một thời đại.

Chúng ta còn nhìn thấy tâm hồn Việt Nam.

TỪ NHỮNG MÙA KHÁNG CHIẾN ĐẾN HÔM NAY

Năm tháng trôi qua.

Những cuộc chiến đã lùi xa.

Những con người từng sống trong thời đại ấy dần trở thành những trang lịch sử.

Nhưng câu chuyện của Nguyễn Tuân vẫn đặt ra một câu hỏi cho thế hệ trẻ hôm nay:

Chúng ta đang tìm kiếm vẻ đẹp ở đâu?

Trong thời đại hòa bình, cái đẹp không chỉ nằm ở những điều hào nhoáng.

Nó có thể nằm trong một người trẻ miệt mài học tập.

Trong một nhà khoa học nghiên cứu vì cộng đồng.

Trong một chiến sĩ bảo vệ biên giới.

Trong một thanh niên tình nguyện đến vùng khó khăn.

Trong một người trẻ dám khởi nghiệp, dám sáng tạo và dám chịu trách nhiệm với xã hội.

Nếu Nguyễn Tuân đã đi qua những mùa kháng chiến để tìm thấy vẻ đẹp của con người Việt Nam, thì thanh niên hôm nay cần biết nhìn thấy, gìn giữ và tạo ra những vẻ đẹp mới cho đất nước.

LỜI KẾT – VẺ ĐẸP KHÔNG BAO GIỜ MẤT ĐI

Nguyễn Tuân đã dành cả đời để đi tìm cái đẹp.

Nhưng có lẽ, điều đẹp nhất mà ông tìm thấy không phải là một cảnh vật hay một con người riêng biệt.

Đó là một dân tộc biết đứng lên trong những thời khắc khó khăn nhất.

Giữa những mùa kháng chiến, khi đất nước còn đầy gian khổ, ông đã nhìn thấy vẻ đẹp của những con người bình dị.

Một người lao động cũng có thể tài hoa.

Một người lính cũng có thể mang trong mình vẻ đẹp của lý tưởng.

Một vùng đất gian khó cũng có thể trở thành nguồn cảm hứng bất tận.

Và một dân tộc đi qua chiến tranh cũng có thể giữ lại trong mình một tâm hồn đẹp.

Có lẽ đó chính là điều khiến câu chuyện của Nguyễn Tuân vẫn còn ý nghĩa đến hôm nay.

Bởi chiến tranh có thể làm thay đổi cảnh vật, nhưng không thể làm mất đi vẻ đẹp của con người.

Và những người như Nguyễn Tuân đã giúp chúng ta nhìn thấy vẻ đẹp ấy.

Ông đi qua những mùa kháng chiến với một ngòi bút tài hoa.

Ông tìm kiếm cái đẹp giữa những gian lao.

Ông ghi lại những con người bình dị bằng một tình yêu sâu sắc dành cho quê hương.

Để rồi hôm nay, khi đọc lại những trang viết ấy, chúng ta hiểu rằng:

Có những người đi qua chiến tranh bằng đôi chân.
Có những người đi qua chiến tranh bằng ngòi bút.
Và có những người để lại phía sau mình một vẻ đẹp đủ sức vượt qua thời gian.

Nguyễn Tuân là một trong những người như thế.

Người đi tìm vẻ đẹp giữa những mùa kháng chiến.

Và vẻ đẹp ông tìm thấy – chính là vẻ đẹp của con người Việt Nam, của đất nước và của một thời đại không chịu khuất phục.