Người đội trưởng của công trường năm ấy

Trong câu chuyện của ông Lê Khánh Hợi, ký ức về thời thanh niên xung phong không hiện lên bằng những trận bom dữ dội hay những lời lẽ hào hùng, mà bằng hình ảnh rất đời thường: tiếng xà beng chạm đá giữa núi rừng, ánh đèn dầu leo lét trong lán công trường và những đôi vai áo ướt sũng sương đêm nơi vùng cao biên giới.

Sinh năm 1952, ông nhập ngũ tháng 9 năm 1984, tham gia lực lượng thanh niên xung phong tuyến đường Hoàng Liên Sơn I trong giai đoạn chiến tranh biên giới phía Bắc còn nhiều căng thẳng. Là người nhiều tuổi hơn phần lớn thanh niên trong đội, ông thường được anh em gọi vui là “anh cả công trường”.

Ông kể, ngày ấy đường vùng cao gần như chỉ là lối mòn men theo sườn núi. Muốn mở đường phải khoan đá, phá núi rồi gùi từng sọt đất đổ xuống nền. Công việc nặng nhọc kéo dài từ sáng tinh mơ tới khi trời tối mịt.

“Có hôm làm cả ngày không nghe nổi tiếng người vì ai cũng mệt,” ông cười. “Chỉ còn tiếng cuốc đá chan chát khắp sườn núi.”

Nhưng điều ông nhớ nhất lại không phải lúc lao động, mà là những buổi tối trong lán thanh niên xung phong.

Sau giờ làm, mọi người thường tụ tập quanh bếp củi. Người hong áo, người vá lại đôi găng tay rách. Có hôm trời lạnh quá, cả đội kéo sát vào nhau ngủ cho đỡ rét. Dù thiếu thốn đủ bề nhưng không khí lúc nào cũng rộn ràng.

Ông Hợi có biệt tài kể chuyện nên tối nào cũng bị anh em “ép” kể vài mẩu chuyện cười mới được đi ngủ. Có lần đang kể dở thì gió thổi tốc mái lán, cả đội phải ôm chăn chạy tán loạn giữa đêm khiến ai cũng cười ra nước mắt.

“Khổ mà vui,” ông nói ngắn gọn như vậy.

Những năm ấy, vùng biên giới phía Bắc vẫn còn nhiều bất ổn. Thanh niên xung phong làm đường trong điều kiện luôn phải sẵn sàng ứng phó với tình huống khẩn cấp. Có thời điểm cả công trường phải tạm dừng thi công để sơ tán vì nghe tin gần khu vực biên giới có tiếng pháo vọng về.

Ông bảo, chính trong hoàn cảnh ấy tình đồng đội càng trở nên đặc biệt.

“Một người ốm là cả đội chia nhau chăm. Có gói mì cũng nhường nhau ăn. Không ai nghĩ cho riêng mình nhiều.”

Ông vẫn nhớ một đồng đội trẻ quê dưới xuôi lần đầu lên núi bị sốt rét nặng. Cả tổ thay phiên thức đêm nấu nước lá, đắp khăn hạ sốt. Vài tuần sau khỏe lại, cậu thanh niên ấy khóc vì xúc động rồi xin ở lại làm việc tiếp chứ không về.

Điều khiến ông tự hào nhất là những con đường do thanh niên xung phong Hoàng Liên Sơn I góp sức xây dựng đã dần nối những bản làng xa xôi với bên ngoài. Những nơi trước kia đi bộ cả ngày mới tới, giờ xe có thể vào tận nơi.

Ông Lê Khánh Hợi bảo rằng tuổi trẻ của mình gắn với đá núi, sương mù và những tháng ngày biên giới còn gian khó. Dẫu cuộc sống khi ấy thiếu thốn đủ điều, nhưng đó lại là quãng thời gian khiến ông nhớ nhất — bởi con người sống chân thành, gắn bó và luôn tin rằng công sức của mình đang góp phần giữ gìn và dựng xây nơi phên dậu Tổ quốc.