Người đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng Cứu quốc

Giữa núi rừng Việt Bắc hun hút gió và những con đường độc đạo đầy mìn, bẫy của giặc Pháp, hình ảnh một cậu bé người dân tộc Nùng với thân hình nhỏ bé nhưng đôi chân thoăn thoắt như sóc, chiếc nón lá che nghiêng và đôi mắt sáng ngời đã trở thành huyền thoại. Đó là anh hùng Kim Đồng – người đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng Cứu quốc, một bông hoa thép đã nở rực rỡ giữa mưa bom bão đạn.

Chú bé "săn sóc" ở bản Nà Mạ

Kim Đồng tên thật là Nông Văn Dèn (1929 - 1943), sinh ra trong một gia đình nghèo ở bản Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Nơi đây mệnh danh là “rốn lõi” của căn cứ địa Cách mạng.

Ngay từ nhỏ, cậu đã mồ côi cha, sống cùng mẹ già yếu. Gia cảnh khó khăn tôi luyện cho Dèn một tính cách vừa gan dạ, vừa thông minh. Cậu là đứa trẻ “săn sóc” (nhanh nhẹn) nhất bản, leo núi giỏi, bơi lội tài hoa. Chính sự nhanh nhẹn và lòng yêu nước thầm kín đã đưa cậu đến gần với cách mạng.

Năm 1943, khi Đội Nhi đồng Cứu quốc được thành lập, Kim Đồng là một trong 5 đội viên đầu tiên, được bầu làm Đội trưởng. Lúc ấy, cậu tròn 14 tuổi.

Những "bức thư sống" trên đường giao liên

Nhiệm vụ của Kim Đồng là làm liên lạc, chuyển thư từ, tài liệu cho các cán bộ Việt Minh hoạt động bí mật trong vùng địch hậu.

Khác với những chú liên lạc đánh giày sang trọng trong phim ảnh, những người như Kim Đồng phải băng qua suối, lội rừng, khi thì hóa thân thành đứa trẻ đi hái củi, khi thì thành đứa trẻ chăn trâu. Trong tàu áo, xé lót, cậu cất giấu những lá thư nhỏ xíu được vo tròn. Giặc Pháp lùng sục gắt gao, nhưng mỗi lần gặp đồn địch, Kim Đồng lại cất vang tiếng hát, hoặc thậm chí chủ động chạy đến xin “muối” (một chiêu trò che mắt lính Pháp vì biết chúng thường hắt hủi người đi đường).

Tuyến đường của cậu dài đến cả trăm cây số, nhưng chưa bao giờ thiếu một bức thư hay đi muộn một giờ hẹn nào. Các cán bộ vẫn thường gọi cậu là “đôi chân sắt của Xứ ủy”.

Phút hy sinh bất tử

Ngày 15 tháng 2 năm 1943, một ngày rét căm căm ở núi rừng Cao Bằng. Một cuộc họp quan trọng của cán bộ cách mạng đang diễn ra tại lán Nà Mạ. Địch bất ngờ mở đợt càn quét lớn.

Phát hiện có tiếng chân và tiếng chó sủa, Kim Đồng lập tức hiểu tình thế nguy cấp. Để các cán bộ kịp tản mát và thu dọn tài liệu, Kim Đồng đã đánh lạc hướng địch.

Cậu giả vờ chạy ra khe suối, huýt sáo thật to và cố ý phát ra tiếng động để bọn lính Pháp biết vị trí. Chúng đuổi theo. Khi cậu băng qua cánh đồng lúa cạn, địch bao vây tứ phía.

Bọn lính Pháp bắt được Kim Đồng, tra tấn dã man để hỏi tung tích của cán bộ Việt Minh nhưng cậu nhất định không khai. Cuối cùng, tên chỉ huy nổ súng. Kim Đồng ngã xuống trên dòng suối Lê - nin, ngay tuổi 14.

Không có khúc quân hành tráng lệ, không có những lời tuyên bố đao to búa lớn. Chỉ có một đứa trẻ đã lấy trí thông minh và thân thể nhỏ bé của mình để đổi lấy sự an toàn cho phong trào cách mạng.

Di sản "Mãi mãi tuổi 15"

Kim Đồng đã đi xa, nhưng hình ảnh của cậu vẫn vẹn nguyên trong trái tim mỗi thiếu niên Việt Nam. Cậu là người đội trưởng đầu tiên, là tấm gương sáng của “tuổi nhỏ chí lớn”.