Người Đội Trưởng Đội Du Kích Ba Tơ
Quảng Ngãi là mảnh đất sinh ra nhiều người con ưu tú cho cách mạng, trong đó có một cái tên mà tôi được biết đến qua một chuyến đi thực tế cùng lớp: Trung tướng Phạm Kiệt, người con của làng An Phú, nay thuộc xã Tịnh Minh, huyện Sơn Tịnh. Hôm ấy, lớp tôi đến tham quan Nhà lưu niệm Trung tướng Phạm Kiệt, nằm giữa một khu vườn yên tĩnh có hàng tre và cây vú sữa già. Người thuyết minh ở đó đã kể cho chúng tôi nghe về cuộc đời của ông, một câu chuyện khiến tôi đi từ ngạc nhiên này đến xúc động khác.
Phạm Kiệt tên thật là Phạm Quang Khanh, sinh năm 1910 trong một gia đình nông dân yêu nước. Mới ngoài hai mươi tuổi, ông đã tham gia hoạt động cách mạng, rồi bị thực dân Pháp bắt giam, kết án tù chung thân và đày đi Buôn Ma Thuột. Nhiều năm bị giam cầm không làm ông lung lay ý chí, đến năm 1943 khi được trả tự do, ông tiếp tục bị quản thúc tại Căng an trí Ba Tơ, nhưng cũng chính nơi ấy đã trở thành cái nôi cho một trang sử oanh liệt.
Tháng 3 năm 1945, khi phát xít Nhật đảo chính Pháp, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi quyết định chớp thời cơ, đánh chiếm đồn Ba Tơ. Phạm Kiệt được giao làm chỉ huy trưởng Đội du kích Ba Tơ. Người thuyết minh kể rằng, tối ngày 14 tháng 3 năm ấy, toàn đội đã làm lễ tuyên thệ tại hang Én bên suối Loa, cùng hô vang lời thề quyết tử vì Tổ quốc. Từ cuộc khởi nghĩa ấy, Đội du kích Ba Tơ ra đời và trở thành một trong những lực lượng vũ trang cách mạng tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam sau này. Không dừng lại ở đó, cuộc đời của Trung tướng Phạm Kiệt còn gắn liền với nhiều dấu mốc lớn của dân tộc. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, chính ý kiến đóng góp thẳng thắn của ông về cách đánh đã góp phần để Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển từ phương án đánh nhanh sang đánh chắc, tiến chắc, làm nên chiến thắng lịch sử. Sau này, trong những năm kháng chiến chống Mỹ, khi giữ chức Thứ trưởng Bộ Công an kiêm Tư lệnh Công an nhân dân vũ trang, ông còn là người đề xuất xây dựng địa đạo Vĩnh Mốc nổi tiếng ở vùng đất lửa Quảng Trị, giúp quân dân ta trụ vững dưới mưa bom bão đạn.
Điều khiến tôi xúc động nhất không chỉ là những chiến công của ông, mà còn là nhân cách sống. Người thuyết minh kể rằng, dù giữ nhiều trọng trách lớn, ông vẫn luôn giản dị, gần gũi và không bao giờ tự đề cao bản thân, đến mức bạn bè, đồng đội trìu mến gọi ông là Khiêm tốn tướng quân. Có lẽ chính sự khiêm nhường ấy càng làm cho những đóng góp của ông trở nên đáng trân trọng hơn. Đứng trước những kỷ vật, những bức ảnh đã ngả màu thời gian trong nhà lưu niệm, tôi bỗng thấy lịch sử không còn là những trang giấy khô khan trong sách vở, mà trở nên gần gũi, sống động như đang hiện ra trước mắt. Một chàng trai trẻ ở vùng quê Sơn Tịnh, từng bị tù đày, đã trở thành người chỉ huy một cuộc khởi nghĩa làm rạng danh quê hương, rồi tiếp tục cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Năm 2012, Trung tướng Phạm Kiệt được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày nay, tên ông được đặt cho nhiều ngôi trường trên quê hương Quảng Ngãi, như một cách để thế hệ trẻ chúng tôi luôn ghi nhớ và tự hào về một người con ưu tú của mảnh đất này. Rời nhà lưu niệm khi trời đã ngả chiều, tôi mang theo trong lòng một cảm xúc khó tả. Tôi hiểu rằng, những gì mình đang có hôm nay, từ mái trường, giảng đường đại học đến cuộc sống yên bình, đều được đánh đổi bằng ý chí, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những con người như Trung tướng Phạm Kiệt. Là một sinh viên, tôi tự nhủ mình cần học tập, rèn luyện nhiều hơn nữa để xứng đáng với những gì thế hệ cha anh đã dày công gây dựng.
"Có những con người đã hóa thân vào lịch sử bằng chính sự khiêm nhường và cống hiến thầm lặng của mình. Nhớ về họ là cách thế hệ trẻ hôm nay tiếp nối ngọn lửa yêu nước của cha anh."
