NGƯỜI ĐỘI TRƯỞNG NHỎ

Tháng Tám lại về. Trong những ngày này, khi tiếng trống trường chuẩn bị vang lên, hàng triệu học sinh trên khắp đất nước háo hức chờ ngày tựu trường. Những khuôn mặt thơ ngây, những chiếc cặp sách mới, những ước mơ còn ở phía trước… tất cả đều là hình ảnh của một tuổi thơ được lớn lên trong hòa bình. Nhưng hơn tám thập niên trước, cũng ở tuổi ấy, có một cậu bé đã không có cơ hội được sống những ngày bình yên như thế. Cậu đã bước vào lịch sử khi tuổi đời còn chưa tròn mười lăm. Đó là Nông Văn Dền, bí danh Kim Đồng – người đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng Cứu quốc, tiền thân của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.

Kim Đồng sinh năm 1929 tại bản Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Tuổi thơ của Dền gắn với núi rừng, với những con suối, con đường quanh co và cuộc sống còn nhiều thiếu thốn của đồng bào miền núi. Nhưng đó cũng là những năm đất nước chìm trong cảnh mất nước, nhân dân phải chịu nhiều áp bức. Tuổi thơ của cậu bé vùng cao vì thế không chỉ có những trò chơi trẻ nhỏ. Những gì chứng kiến xung quanh đã sớm hun đúc trong Dền tình yêu quê hương và ý thức về một đất nước đang cần những con người đứng lên bảo vệ.

Tháng 5 năm 1941, tại Pác Bó, Đội Nhi đồng Cứu quốc được thành lập. Nông Văn Dền lấy bí danh Kim Đồng, trở thành một trong những đội viên đầu tiên và được giao làm đội trưởng. Một cậu bé còn rất nhỏ, nhưng đã được tin tưởng giao những công việc mà trong hoàn cảnh bình thường có lẽ không ai nghĩ một đứa trẻ có thể đảm nhiệm. Kim Đồng làm nhiệm vụ liên lạc, đưa đón cán bộ, quan sát, canh gác và báo tin cho lực lượng cách mạng. Cậu thuộc từng con đường rừng, từng lối mòn, từng khe suối. Chính sự nhanh nhẹn, thông minh, gan dạ và am hiểu địa hình đã giúp Kim Đồng trở thành một mắt xích quan trọng trong việc bảo vệ cán bộ cách mạng.

Giữa núi rừng Cao Bằng ngày ấy, một cậu bé mang dáng vẻ hồn nhiên của tuổi thơ lại phải đảm nhận những công việc liên quan đến sự an toàn của những người đang hoạt động cách mạng. Cậu có thể đi qua những con đường mà người lớn dễ bị chú ý, có thể hòa vào cuộc sống bình thường của bản làng, nhưng phía sau dáng vẻ ấy là một người giao liên nhỏ tuổi luôn cảnh giác với mọi động tĩnh. Những bước chân tưởng như rất nhỏ của Kim Đồng đã góp phần nối những mạch liên lạc trong một thời kỳ mà chỉ một sơ suất cũng có thể khiến cán bộ bị bắt, cơ sở bị phá vỡ.

Có lẽ điều khiến câu chuyện về Kim Đồng trở nên xúc động hơn cả chính là sự đối lập giữa tuổi đời và nhiệm vụ mà cậu đảm nhận. Một đứa trẻ đáng lẽ phải được đến trường, được vui chơi cùng bạn bè, lại phải học cách nhận biết tiếng động của quân địch, học cách bảo vệ cán bộ và học cách đối diện với hiểm nguy.

Rồi buổi sáng định mệnh ngày 15 tháng 2 năm 1943 đến.

Tại khu vực Nà Mạ, lực lượng địch phát hiện hoạt động của cán bộ cách mạng và tổ chức bao vây. Kim Đồng lúc ấy đang làm nhiệm vụ canh gác. Phát hiện quân địch, cậu lập tức tìm cách báo động để cán bộ rút lui. Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, Kim Đồng hiểu rằng nếu để đối phương phát hiện những người cán bộ đang ở gần, hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng. Cậu đã tìm cách thu hút sự chú ý của quân địch, tạo điều kiện cho cán bộ thoát khỏi vòng vây.

Tiếng súng vang lên giữa núi rừng Cao Bằng.

Kim Đồng trúng đạn và hy sinh.

Cậu bé Nông Văn Dền ra đi khi mới 14 tuổi.

Một tuổi đời quá ngắn cho một con người, nhưng lại đủ để để lại một câu chuyện mà hơn tám mươi năm sau vẫn khiến nhiều thế hệ xúc động. Kim Đồng không hy sinh trong một trận đánh lớn. Cậu không chỉ huy một đơn vị đông người. Cậu chỉ làm công việc của mình – công việc của một người giao liên nhỏ tuổi – nhưng trong khoảnh khắc nguy hiểm nhất, cậu đã lựa chọn đứng về phía hiểm nguy để những người khác có cơ hội sống.

Đó chính là vẻ đẹp của sự hy sinh - Không phải lúc nào sự hy sinh cũng diễn ra giữa những trận đánh dữ dội. Đôi khi, nó bắt đầu từ một lựa chọn rất nhanh trong một khoảnh khắc: mình ở lại, để người khác được đi.

Kim Đồng đã lựa chọn như thế.

Cậu không sống đủ lâu để nhìn thấy ngày đất nước giành được độc lập. Không được chứng kiến ngày lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên Quảng trường Ba Đình. Không có cơ hội trở lại trường học, không có những năm tháng thanh xuân như bao thế hệ học sinh sau này. Cuộc đời cậu dừng lại giữa núi rừng Cao Bằng khi tuổi thơ còn chưa kịp đi qua.

Nhưng lịch sử đã không để cái tên Kim Đồng chìm vào quên lãng.

Tên anh trở thành biểu tượng gắn với tuổi thơ Việt Nam. Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh mang trong mình truyền thống được hun đúc từ những thiếu niên đã từng tham gia cách mạng. Hình ảnh Kim Đồng với chiếc túi liên lạc, với bước chân nhỏ bé giữa núi rừng Cao Bằng trở thành một phần ký ức thiêng liêng của nhiều thế hệ học sinh.

Mỗi mùa tựu trường, khi những đứa trẻ hôm nay cắp sách đến trường, câu chuyện về Kim Đồng lại trở nên đặc biệt.

Các em được học dưới mái trường bình yên.

Được vui chơi giữa sân trường.

Được đọc sách, được mơ ước về tương lai.

Được lớn lên mà không phải nghe tiếng súng chiến tranh.

Nhưng để có được một tuổi thơ bình yên như thế, đã từng có những đứa trẻ không được sống cho tuổi thơ của mình.

Kim Đồng là một trong những người như thế.

Bởi vậy, nhìn lại cuộc đời ngắn ngủi của người đội trưởng nhỏ tuổi ấy không chỉ để nhớ về một người anh hùng thiếu niên. Đó còn là dịp để chúng ta hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình. Hòa bình không tự nhiên mà có. Sau mỗi lớp học yên bình là những thế hệ đã từng sống trong chiến tranh. Sau mỗi tiếng trống trường là ký ức về những người đã không có cơ hội nghe tiếng trống ấy lần thứ hai.

Có lẽ nếu Kim Đồng còn sống, hôm nay cậu cũng đã là một người ông, có thể đã kể cho con cháu nghe về những ngày tháng tuổi trẻ của mình. Nhưng lịch sử đã không cho cậu một cuộc đời dài như thế. Đổi lại, lịch sử trao cho cậu một điều khác: một cái tên sống lâu hơn chính cuộc đời mình.

Từ bản Nà Mạ, từ những con đường rừng Cao Bằng, từ nơi cậu bé Nông Văn Dền từng chạy đi báo tin, câu chuyện về Kim Đồng đã đi qua nhiều thế hệ. Và mỗi khi nhắc đến cái tên ấy, chúng ta lại nhớ rằng trong những năm tháng khốc liệt nhất của dân tộc, lòng yêu nước không phân biệt tuổi tác. Một cậu bé 14 tuổi cũng có thể làm những điều lớn lao khi Tổ quốc cần.

Hôm nay, dưới bầu trời hòa bình, những thế hệ học sinh đang chuẩn bị bước vào năm học mới. Những tiếng cười trong trẻo vang lên trên sân trường. Những trang sách mới mở ra trước mắt các em. Và ở một nơi nào đó giữa núi rừng Cao Bằng, dòng suối vẫn chảy, núi vẫn xanh, quê hương Nà Mạ vẫn bình yên.

Chỉ có người đội trưởng nhỏ tuổi năm xưa là không còn nữa.

Nhưng hình ảnh Kim Đồng vẫn ở lại.

Ở lại trong ký ức của lịch sử.

Ở lại trong những bài học về lòng yêu nước.

Ở lại trong mỗi mùa tựu trường.

Và ở lại như một lời nhắc nhở rất giản dị mà sâu sắc với những đứa trẻ hôm nay:

Các em được sống, được học tập và được ước mơ trong hòa bình – bởi đã từng có những người trẻ tuổi như Kim Đồng sẵn sàng hy sinh để bảo vệ tương lai ấy.

Xin nghiêng mình trước Nông Văn Dền – Kim Đồng, người đội trưởng nhỏ tuổi của Đội Nhi đồng Cứu quốc.

14 tuổi – một đời người còn rất ngắn.
Nhưng một tấm gương thì có thể sống mãi.