NGƯỜI ĐỘI TRƯỞNG PHÁ BOM HUYỀN THOẠI TẠI "CỬA TỬ" CÒ NÒI VÀ KHÚC TRÁNG CA THANH NIÊN XUNG PHONG ĐIỆN BIÊN PHỦ
Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử, ngã ba Cò Nòi và bến ngầm Hát Lót (tỉnh Sơn La) được mệnh danh là những "cửa tử", "túi bom" hứng chịu mật độ hủy diệt khủng khiếp bậc nhất của không quân viễn chinh Pháp. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Xuân Thọ (sinh năm 1926) – nguyên Đội trưởng Đội phá bom cảm tử thuộc Đại đội 404, Đội 40 Thanh niên xung phong (TNXP) – là biểu tượng ngời sáng cho ý chí sắt đá, lòng quả cảm vô song và sự mưu trí phi thường của thế hệ trẻ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh. Với tinh thần "thà hy sinh, quyết không để tắc đường ra tiền tuyến", người đội trưởng kiên trung ấy đã trực tiếp chỉ huy, rà phá hơn 100 quả bom nổ chậm, bom bươm bướm các loại, 4 lần bị bom nổ hất vùi lấp sâu dưới đất đá nhưng vẫn kiên cường đội đất đứng lên tiếp tục mở đường cho đại quân ta tiến vào giải phóng Điện Biên.
Đầu năm 1954, bước vào giai đoạn quyết định của Chiến dịch Điện Biên Phủ:
Ngã ba Cò Nòi là huyết mạch giao thông độc đạo nối đường 41 (nay là Quốc lộ 6) và đường 13 (nay là Quốc lộ 37). Toàn bộ lương thực, đạn dược, khí tài từ hậu phương lớn qua đèo Chẹn, vượt sông Đà và toàn bộ cánh quân kéo pháo, chuyển đạn lên chiến trường đều bắt buộc phải đi qua nút thắt cổ chai này.
Nhận thấy vị trí xung yếu mang tính yết hầu ấy, tướng Nava và Bộ Chỉ huy quân viễn chinh Pháp tập trung không lực ném xuống đây bình quân hàng trăm quả bom mỗi ngày: bom phá, bom nổ chậm, bom bi, bom bươm bướm và bom napan hòng biến ngã ba Cò Nòi và bến ngầm Hát Lót thành "bãi lầy chết", cắt đứt hoàn toàn nguồn tiếp vận của quân và dân ta.
Nhiệm vụ phá bom nổ chậm, san lấp hố bom, giữ vững mạch máu thông xe được giao cho lực lượng TNXP Đại đội 404. Mỗi lần bước vào trận địa phá bom là một lần đối mặt với cái chết cận kề trong từng tích tắc, đòi hỏi người đội trưởng phải có thần kinh thép, sự am hiểu sâu sắc về cấu tạo ngòi nổ và nghệ thuật xử lý bộc phá chớp nhoáng.
Người đội trưởng Cao Xuân Thọ đã nhận lãnh trọng trách hiểm nghèo ấy với lời thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.
Người thanh niên xứ Thanh giàu nhiệt huyết cách mạng
Cao Xuân Thọ sinh năm 1926 tại thôn Vạn Lộc, xã Xuân Tín, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa – vùng quê giàu truyền thống yêu nước và quật cường:
Tuổi thơ gắn liền với cuộc sống lam lũ dưới ách áp bức của thực dân phong kiến, ông sớm giác ngộ tư tưởng cách mạng.
Sau ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, ông hăng hái tham gia phong trào tự vệ địa phương, tích cực phục vụ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Tháng 3 năm 1953, hưởng ứng lời hiệu triệu của Trung ương Đảng và Bác Hồ, người thanh niên Thọ Xuân xung phong gia nhập Đội Thanh niên xung phong Trung ương, biên chế về Đại đội 404, Đội 40 TNXP.
Được phân công làm Đội trưởng Đội phá bom cảm tử gồm những đội viên gan dạ, mưu trí nhất, ông cùng đồng đội lập tức hành quân lên "tuyến lửa" Sơn La, nhận lệnh bám chốt tại ngã ba Cò Nòi và đường ngầm Hát Lót.
Bốn lần bị bom vùi sống và kỷ lục phá bom tại "tọa độ lửa" Cò Nòi
Tại chiến trường Cò Nòi – Hát Lót, đất đá bị bom cày đi xới lại hàng chục lần, không còn một ngọn cây hay tấc cỏ nguyên vẹn:
Tự tay rà phá hơn 100 quả bom các loại:
Ngay khi máy bay địch vừa quay đầu, khói bom còn khét lẹt, Đội trưởng Cao Xuân Thọ lập tức dẫn đầu tổ cảm tử xông ra trận địa.
Ông quan sát các miệng hố, dùng cành cây đánh dấu từng quả bom nổ chậm cắm sâu dưới lòng đường ngầm, tự tay đào bới lớp đất đá bao quanh, bình tĩnh nghiên cứu cơ chế hoạt động của các loại ngòi nổ hẹn giờ bằng đồng hồ, ngòi nổ hóa học hoặc ngòi nổ chấn động.
Tùy từng loại bom, ông linh hoạt quyết định phương án: nếu tháo được kíp thì tháo gỡ an toàn; nếu ngòi nổ nguy hiểm thì khéo léo khoét lỗ đất, áp khối bộc phá nụ xù điểm hỏa để kích nổ từ xa, dọn sạch mặt đường trong thời gian ngắn nhất.
Bốn lần "đội mồ sống lại" ngay trên chiến hào:
Trong một lần rà phá bom nổ chậm tại đường ngầm Hát Lót, ngòi nổ định giờ của địch bất ngờ kích hoạt. Khối thuốc nổ hất tung đất đá vùi lấp kín người ông dưới hố sâu. Đồng đội dùng tay bới đất cứu ông lên trong tình trạng ngất lịm, máu trào ra khóe mắt và tai. Khi tỉnh lại, ông chỉ uống vội ngụm nước rồi lập tức xin tiếp tục làm nhiệm vụ.
Tổng cộng trong toàn bộ chiến dịch Điện Biên Phủ, Đội trưởng Cao Xuân Thọ đã 4 lần bị bom nổ hất tung, vùi lấp sâu dưới đất đá, nhưng bằng ý chí gang thép phi thường, ông đều may mắn được đồng đội cứu thoát và kiên quyết bám trụ chiến hào, không rời trận địa một bước.
Sự mưu trí, quả cảm của ông và Đội phá bom Đại đội 404 đã giữ cho ngã ba Cò Nòi và ngầm Hát Lót không bị tắc mạch quá 4 giờ đồng hồ, bảo đảm cho hàng ngàn chuyến xe thồ, xe kéo pháo và xe tải quân sự chở đầy lương thực, vũ khí vượt qua an toàn chi viện cho tập đoàn cứ điểm Mường Thanh.
Cống hiến trọn đời cho quê hương và thế hệ trẻ thời bình
Sau khi Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng ngày 7/5/1954:
Đồng chí Cao Xuân Thọ tiếp tục phục vụ trong lực lượng TNXP, tham gia sửa chữa, mở rộng tuyến đường sắt Hà Nội – Mục Nam Quan và các công trình giao thông trọng điểm khôi phục kinh tế miền Bắc xã hội chủ nghĩa.
Trong kháng chiến chống Mỹ, ông tích cực tham gia công tác giao thông vận tải và chính quyền cơ sở tại địa phương, giáo dục truyền thống cách mạng cho con cháu và thế hệ thanh niên quê hương.
Về với đời thường tại xã Xuân Tín, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, ông luôn giữ lối sống mộc mạc, giản dị, gương mẫu, tận tụy tham gia công tác Hội Cựu Thanh niên xung phong, chăm lo đời sống nghĩa tình đồng đội cho những người từng vào sinh ra tử trên chiến trường Tây Bắc.
Mốc son phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Chiến công phá bom cảm tử của Đội trưởng Cao Xuân Thọ tại ngã ba Cò Nòi là một trong những trang sử hào hùng, bi tráng nhất của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Ghi nhận những thành tích đặc biệt xuất sắc và lòng dũng cảm phi thường trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, đồng chí Cao Xuân Thọ đã vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý nhất: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 2014 nhân dịp kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ).
Ông cũng được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước và các tổ chức đoàn thể:
Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất;
Huân chương Lao động hạng Ba;
Huy hiệu Dũng sĩ Cò Nòi;
Kỷ niệm chương Thanh niên xung phong vẻ vang cùng nhiều bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
Cuộc đời của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Xuân Thọ là một khúc ca bất tử về dũng khí, lòng trung trinh ái quốc và tinh thần xả thân vì độc lập, tự do của non sông. Từ bến sông Chu quê hương Thọ Xuân đến bốn lần đội đất đứng lên giữa chảo lửa ngã ba Cò Nòi huyền thoại, tên tuổi và những chiến công rà phá bom mìn của người Đội trưởng cảm tử mãi mãi tạc vào non sông gấm vóc, là niềm kiêu hãnh bất diệt của lực lượng Thanh niên xung phong và Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
