Người đội trưởng trinh sát mưu trí và hành động quyết tử trên chiến trường Bình - Trị - Thiên
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lâm Úy (1927–1953, quê ở xã Tiến Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình) là một trong những cán bộ chỉ huy trinh sát tiêu biểu nhất của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhập ngũ từ năm 1947, ông cống hiến trọn vẹn tuổi trẻ cho dải đất Bình - Trị - Thiên khói lửa, từng đảm nhiệm chức vụ Đội trưởng Đội Trinh sát thuộc Trung đoàn 18 (Đoàn Bình Trị Thiên). Tên tuổi của ông gắn liền với tinh thần dũng cảm, lối đánh thọc sâu táo bạo và khả năng nắm chắc tình hình địch tại các căn cứ phòng thủ kiên cố.
Những chiến công vang dội trên mặt trận Bình - Trị - Thiên
Trận đánh đồn Ba Đồn và đồn Xuân Bồ (1949–1950): Trong các chiến dịch vây hãm và tiến công đồn bốt Pháp tại Quảng Bình, Lâm Úy cùng đội trinh sát luôn là lực lượng "đi trước mở đường". Ông trực tiếp cắt rào, chui qua hàng rào dây thép gai và bãi mìn để điều tra quy luật canh gác, vẽ bản đồ chi tiết từng lô cốt. Nhờ những dữ liệu trinh sát chính xác tuyệt đối của ông, Trung đoàn 18 đã tổ chức các đợt tập kích hiệu quả, tiêu diệt hoàn toàn các vị trí đồn trú quan trọng của địch.
Mưu trí bắt sống tên trùm việt gian (1951): Trong đợt hoạt động củng cố cơ sở cách mạng vùng địch hậu, Lâm Úy mưu trí cải trang đột nhập thẳng vào khu vực kiểm soát gắt gao của đối phương, bắt sống tên trùm việt gian khét tiếng ác ôn. Trận đánh không chỉ thu nhiều tài liệu mật giá trị mà còn đập tan vòi vọt kìm kẹp, củng cố niềm tin vững chắc của nhân dân đối với kháng chiến.
Trận chống càn và sự xả thân anh dũng tại Minh Lạc (Tháng 1/1953): Trong Chiến dịch Hè - Thu và các đợt chống càn quét của quân Pháp tại Quảng Bình, Lâm Úy dẫn đầu tổ trinh sát thu thập thông tin hướng tiến công của đối phương. Bất ngờ bị một đại đội Pháp phối hợp hỏa lực pháo binh bao vây chặt tại khu vực xã Minh Lạc (huyện Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh hoặc Quảng Trạch, Quảng Bình), ông bình tĩnh chỉ huy các chiến sĩ đánh trả quyết liệt.
Tấm gương xả thân: Bị thương nặng ở đùi và ngực, Lâm Úy kiên quyết không rút lui. Ông giao lại toàn bộ tài liệu trinh sát quan trọng cho đồng đội và dùng súng tiểu liên thu hút hỏa lực địch về phía mình, tạo thời cơ cho các chiến sĩ trong tổ bơi qua sông rút lui an toàn. Ông đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh tại trận địa vào tháng 1 năm 1953.
Sự ghi nhận và danh hiệu cao quý
Xuyên suốt 6 năm liên tục chiến đấu trên dải đất miền Trung khắc nghiệt, Lâm Úy đã tham gia hơn 30 trận đánh lớn nhỏ, trực tiếp tiêu diệt và bắt sống nhiều tên địch, thu nhiều vũ khí khí tài. Ông là biểu tượng ngời sáng cho tinh thần "Vì nước quên thân", sự mưu trí và lòng trung thành vô hạn của người lính trinh sát Bộ đội Cụ Hồ.
Với những chiến công đặc biệt xuất sắc và sự xả thân vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, ngày 7 tháng 5 năm 1956, Lâm Úy đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (Anh hùng Quân đội) cùng Huân chương Quân công hạng Ba.
Trang sử "thời hoa lửa" của Anh hùng Lâm Úy là tấm gương sáng chói về chí khí kiên cường, sự thầm lặng nhưng có ý nghĩa quyết định của lực lượng Trinh sát Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trường kỳ.
