Mười đóa hoa bất tử giữa "tọa độ lửa" Ngã ba Đồng Lộc

Ngã ba Đồng Lộc thuộc địa phận thị trấn Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, nằm trên tuyến giao thông huyết mạch nối liền hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt. Nằm gọn trong một thung lũng hẹp chỉ khoảng năm mươi héc-ta, hai bên là đồi núi trọc, giữa là con đường độc đạo, nơi đây trở thành mục tiêu đánh phá điên cuồng của không quân Mỹ nhằm cắt đứt tuyến chi viện cho miền Nam. Chỉ tính riêng hai trăm bốn mươi ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10 năm 1968, quân địch đã trút xuống mảnh đất nhỏ bé này tới bốn mươi tám nghìn sáu trăm quả bom các loại, khiến nơi đây được mệnh danh là "tọa độ chết" của cuộc chiến tranh phá hoại.

Để giữ vững huyết mạch giao thông sống còn ấy, quân và dân ta đã huy động một lực lượng khổng lồ bảo vệ Ngã ba Đồng Lộc, có lúc lên tới mười sáu nghìn người, chủ yếu là bộ đội pháo binh và lực lượng thanh niên xung phong làm nhiệm vụ phá bom, mở đường, san lấp hố bom ngay dưới làn bom đạn. Trong số đó có Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh – một tiểu đội nữ gồm những cô gái còn rất trẻ, tất cả đều quê ở Hà Tĩnh, do chị Võ Thị Tần, hai mươi bốn tuổi, đảng viên, làm Tiểu đội trưởng, cùng Tiểu đội phó Hồ Thị Cúc. Nhiệm vụ thường trực của các chị là sửa chữa, thông tuyến mỗi khi đường bị bom phá hỏng, phối hợp nhịp nhàng với các tổ đếm bom, rà phá bom mìn khác để bảo đảm cho những đoàn xe chở vũ khí, lương thực chi viện tiền tuyến không bao giờ bị tắc nghẽn. Khẩu hiệu mà các chị luôn tâm niệm và thực hiện bằng cả trái tim mình là "sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm" – lời thề ấy đã trở thành phương châm sống của cả một thế hệ thanh niên xung phong thời chiến.

Trưa ngày 24 tháng 7 năm 1968, sau khi địch vừa dội một loạt bom xuống khu vực trọng điểm, Tiểu đội 4 nhận lệnh khẩn cấp ra hiện trường san lấp hố bom để kịp thông đường cho các đoàn xe. Các chị chưa kịp ăn xong bữa cơm trưa, vội chia nhau vài nắm mì luộc rồi cầm cuốc xẻng, gọi nhau ra ngay mặt đường. Trong quá trình làm việc, tốp máy bay phản lực của địch vẫn liên tục quần thảo trên bầu trời. Có những lúc bom nổ gần khiến đất đá vùi lấp cả tổ, nhưng các chị vẫn kiên cường đứng dậy, rũ đất đá trên người rồi tiếp tục công việc, không một ai nao núng lùi bước. Từng có lần chị Võ Thị Tần viết thư gửi về cho mẹ, trong đó có câu nói đầy khí phách rằng bom đạn của kẻ thù có thể làm rung chuyển cả núi rừng, nhưng không thể nào làm rung chuyển được những trái tim của các chị.

Đến khoảng mười sáu giờ ba mươi phút chiều hôm đó, khi các chị đang khẩn trương hoàn thành nốt công việc san lấp, củng cố hầm trú ẩn, khơi rãnh thoát nước tại một đoạn đường cách Ngã ba Đồng Lộc hơn ba trăm mét về phía Nam, một tốp máy bay phản lực Mỹ bất ngờ quay đầu trở lại, trút xuống loạt bom thứ mười lăm trong ngày hôm ấy, đánh trúng ngay vào đội hình của cả mười cô gái đang tập trung làm nhiệm vụ tại cửa hầm trú ẩn. Cả mười chị đã anh dũng hy sinh ngay tại chỗ, khi tuổi xuân của các chị vẫn còn rất trẻ: Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần hai mươi bốn tuổi, Hồ Thị Cúc hai mươi bốn tuổi, Nguyễn Thị Nhỏ hai mươi bốn tuổi, Dương Thị Xuân hai mươi mốt tuổi, Võ Thị Hợi hai mươi tuổi, Nguyễn Thị Xuân hai mươi tuổi, Hà Thị Xanh hai mươi tuổi, Trần Thị Hường mười chín tuổi, Trần Thị Rạng mười tám tuổi, và người trẻ nhất, Võ Thị Hà, khi đôi mắt khép lại vẫn chỉ mới mười bảy tuổi tròn. Trong cả mười chị, ngoài Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần, chưa một ai từng có người yêu – các chị đã gửi trọn cả tuổi xuân chưa kịp nở hoa của mình cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Sự hy sinh anh dũng, tập thể của mười cô gái trẻ giữa "tọa độ lửa" Đồng Lộc đã gây xúc động sâu sắc trong cả nước, trở thành biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, ý chí quyết chiến quyết thắng và tinh thần sẵn sàng hiến dâng cả tuổi thanh xuân vì độc lập, thống nhất non sông. Để ghi nhận công lao to lớn ấy, ngày 7 tháng 6 năm 1972, Quốc hội và Chính phủ đã truy tặng danh hiệu cao quý "Anh hùng Lao động" cho cả mười liệt sĩ thanh niên xung phong hy sinh tại chiến trường Ngã ba Đồng Lộc. Ngày nay, Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành một địa chỉ đỏ thiêng liêng, nơi hằng năm đón hàng vạn lượt người dân, du khách, cựu chiến binh và thế hệ trẻ khắp mọi miền đất nước về dâng hương tưởng niệm, tri ân sự hy sinh cao cả của mười đóa hoa bất tử đã ngã xuống nơi mảnh đất nhỏ bé nhưng đã đi vào lịch sử dân tộc như một bản anh hùng ca bất diệt.