NGƯỜI DU KÍCH GIÀ

Khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, không chỉ có những thanh niên trai trẻ ra tiền tuyến, mà ngay cả những cụ già tóc bạc phơ cũng cầm súng bảo vệ quê hương. Câu chuyện của cụ Huỳnh Cự và Đội du kích lão tướng đèo Cả là một minh chứng hùng hồn cho tinh thần "Giặc đến nhà, đàn bà, người già cũng đánh".

Đèo Cả là ranh giới tự nhiên hiểm trở giữa hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa, con đường huyết mạch mà quân Pháp buộc phải đi qua nếu muốn đánh chiếm vùng tự do Nam Trung Bộ. Cụ Huỳnh Cự khi đó đã gần 50 tuổi nhưng sức vóc vẫn dẻo dai như cây tre già trên núi. Cụ đã tập hợp những người bạn già trong vùng, lập nên một đội du kích đặc biệt, ngày ngày bám trụ trong các hang đá trên đỉnh đèo.

Vũ khí của các cụ rất thô sơ, phần lớn là súng kíp săn hoẵng, bẫy đá và giáo mác. Cụ Cự đã nghĩ ra cách tận dụng địa hình dốc đứng của đèo Cả để làm "bẫy đá". Các cụ lăn những tảng đá mồ côi nặng hàng tạ lên mép vực, dùng dây mây giữ lại rồi ngụy trang khéo léo. Mỗi khi đoàn xe cơ giới của Pháp lọt vào khúc cua hẹp bên dưới, cụ Cự phát lệnh chặt dây mây, những tảng đá khổng lồ lao xuống như thiên thạch, đè nát xe dịch.

Lối đánh mưu trí, "ẩn hiện như ma trơi" của cụ Huỳnh Cự và các lão tướng đã khiến quân Pháp khiếp đảm mỗi khi phải hành quân qua đèo Cả. Chúng gọi đèo Cả là "họng súng giấu mặt". Sự can trường của người du kích già Huỳnh Cự đã truyền lửa cho biết bao thế hệ thanh niên địa phương hăng hái lên đường nhập ngũ, giữ vững mảnh đất Nam Trung Bộ kiên cường.