Người đưa tin từ trung tâm địch

Lịch sử chiến tranh thường được nhớ đến qua những trận đánh lớn, những chiến công vang dội và những con người đứng ở tuyến đầu. Tuy nhiên, phía sau mỗi trận đánh còn có những con người âm thầm chuẩn bị, thu thập thông tin, vận chuyển vũ khí và xây dựng cơ sở ngay trong vùng kiểm soát của đối phương. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Lai là một trong những người như vậy.

Sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình, Trần Văn Lai đã có nhiều năm hoạt động bí mật tại Sài Gòn - Gia Định. Ông mang tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som và là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Nhiệm vụ của ông không phải là trực tiếp xuất hiện trên chiến trường với một thân phận người lính. Ông phải sống giữa lòng địch, xây dựng cho mình một cuộc sống đủ bình thường để không bị nghi ngờ. Theo yêu cầu của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa.

Dưới tên Mai Hồng Quế, Trần Văn Lai đóng vai một nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập. Ông còn được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Từ những vị trí này, ông có điều kiện tiếp xúc với các cơ quan quan trọng, thu thập thông tin và theo dõi tình hình của đối phương.

Một trong những thành quả đáng chú ý là việc ông lấy được các bản đồ, tài liệu liên quan đến những công trình đầu não của chính quyền Sài Gòn. Đặc biệt, bản đồ hệ thống cống ngầm thành phố được ông bí mật đưa ra ngoài. Để bảo đảm an toàn, bản đồ được cắt thành nhiều mảnh, đánh số thứ tự và ngụy trang dưới đệm xe, bánh xe sơ cua.

Chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng mang biển số EL-6899 vì thế trở thành một trong những hiện vật gắn với những năm tháng hoạt động của ông. Ngày nay, chiếc xe được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình, giúp người xem hình dung phần nào cách những tài liệu quan trọng được vận chuyển qua các tuyến đường giữa lòng Sài Gòn.

Không chỉ làm công tác trinh sát, Trần Văn Lai còn đảm nhận nhiệm vụ xây dựng căn cứ và chuẩn bị vũ khí. Từ năm 1962, ông chủ động bán hai biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố trên đường Nguyễn Đình Chiểu. Tại đây, ông tự đào và xây dựng hầm bí mật, đồng thời tìm cách đưa hàng chục tấn đất đá ra khỏi hầm mà không để đối phương phát hiện.

Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được bảo quản trong hầm, phục vụ cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Năm 1966, theo chỉ đạo của tổ chức, ông tiếp tục tìm căn nhà tại khu vực Bà Chiểu để xây dựng hầm nổi, tạo căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Những công việc ấy diễn ra trong điều kiện vô cùng nguy hiểm. Trần Văn Lai vừa phải duy trì cuộc sống hợp pháp, vừa bảo đảm an toàn cho các cơ sở cách mạng và khối lượng lớn vũ khí được cất giấu. Chỉ một sơ suất có thể khiến ông bị bắt và toàn bộ hệ thống bị ảnh hưởng.

Sau Tết Mậu Thân 1968, địa điểm xuất quân của lực lượng biệt động bị đối phương phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa truy bắt ông gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu. Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Cuộc đời người biệt động quê Thái Bình là câu chuyện về một kiểu chiến đấu đặc biệt: không ồn ào, không phô trương nhưng luôn đứng trước ranh giới sinh tử. Từ chiếc xe trắng, những căn hầm bí mật đến những tài liệu được đưa ra khỏi lòng địch, mỗi dấu tích đều góp phần kể lại một phần lịch sử của biệt động Sài Gòn. Đó cũng là cách một người con Thái Bình đã lặng thầm cống hiến tuổi trẻ và cuộc đời mình cho độc lập, tự do và thống nhất đất nước.