Người đứng cuối hàng quân

Tôi luôn là người đi cuối trong đội hình hành quân của đơn vị. Không phải vì tôi giỏi nhất hay khỏe nhất, mà vì tôi là chiến sĩ trẻ, thường mang thêm đồ dùng của tổ và có bước chân chậm hơn mọi người. Những con đường rừng dài hun hút, những con dốc trơn trượt sau mưa và những đêm hành quân không ánh đèn đã trở thành ký ức theo tôi suốt cuộc đời.

Người đi đầu khi ấy là Lê Mã Lương.

Điều lạ là dù anh ở đầu hàng quân, tôi chưa bao giờ có cảm giác mình bị bỏ lại phía sau.

Đêm đầu tiên tôi nhập đơn vị, trời mưa rất lớn. Đường rừng tối đến mức chỉ nhìn thấy bóng lưng người trước mặt. Tôi trượt chân nhiều lần, chiếc ba lô nặng trĩu kéo người ngã xuống bùn. Đoàn quân vẫn tiến lên, còn tôi bắt đầu thấy hoảng sợ vì khoảng cách với mọi người ngày càng xa.

Đúng lúc ấy, có tiếng bước chân quay ngược trở lại.

Đó là Lê Mã Lương.

Anh không trách tôi chậm, cũng không hỏi vì sao yếu. Anh chỉ đỡ chiếc ba lô lên vai mình rồi nói:

“Đi cùng anh.”

Từ hôm đó, tôi hiểu rằng người chỉ huy không chỉ biết dẫn đường, mà còn biết quay lại tìm người đi sau.

Trong những ngày hành quân, anh luôn đi dọc đội hình nhiều lần. Có lúc đang ở phía trước, chỉ một lát sau đã thấy anh xuất hiện ở cuối hàng quân, hỏi từng người còn đủ nước không, còn mang nổi ba lô không, có ai bị sốt hay đau chân không.

Có lần, một chiến sĩ trẻ bị sốt rét ác tính. Cậu ấy run bần bật, không thể bước tiếp. Đơn vị đang phải di chuyển gấp vì địch lùng sục. Nhiều người lo sẽ không kịp.

Lê Mã Lương không do dự.

Anh cùng hai đồng đội thay nhau cõng người chiến sĩ ấy suốt nhiều cây số.

Đến nơi trú quân, anh mới ngồi xuống. Lưng áo anh ướt đẫm mồ hôi, đôi giày dính đầy bùn đất.

Tôi hỏi:

“Anh có mệt không?”

Anh cười:

“Mệt chứ. Nhưng để đồng đội nằm lại còn mệt hơn.”

Câu nói ấy theo tôi suốt những năm tháng sau này.

Trong một trận đánh, đơn vị phải vượt qua một triền dốc rất hiểm trở. Địch bắn dữ dội từ trên cao. Chúng tôi chia thành nhiều mũi tiến công. Tôi ở mũi cuối cùng.

Giữa lúc hỗn loạn, một tổ chiến sĩ bị kẹt lại phía sau.

Tiếng súng nổ dồn dập.

Khói phủ kín sườn đồi.

Mọi người tưởng họ không thể thoát ra.

Lê Mã Lương lập tức quay lại.

Anh bò qua những tảng đá, từng mét một, rồi dẫn cả tổ vượt khỏi làn đạn.

Khi trở về vị trí tập kết, người anh đầy bùn và máu.

Có người nói:

“Anh là chỉ huy, sao lại quay lại?”

Anh chỉ đáp:

“Chỉ huy mà để mất người thì còn chỉ huy gì nữa.”

Chiến tranh kết thúc, tôi trở về quê.

Nhiều năm sau, tôi cũng trở thành người lãnh đạo trong công việc của mình. Mỗi khi đơn vị gặp khó khăn, tôi lại nhớ đến hình ảnh Lê Mã Lương quay ngược hàng quân trong đêm mưa.

Tôi nhận ra rằng lãnh đạo không phải là người luôn đứng trước.

Lãnh đạo là người biết nhìn xem ai đang tụt lại phía sau.

Có lần, một nhân viên trẻ mắc sai lầm lớn. Mọi người đều trách cậu ấy. Tôi chợt nhớ đến người chỉ huy năm xưa và quyết định ở lại cùng cậu sửa từng lỗi nhỏ.

Một đồng nghiệp hỏi tôi:

“Vì sao anh không bỏ cuộc?”

Tôi mỉm cười.

“Vì ngày xưa đã có người không bỏ tôi.”

Đã nhiều năm trôi qua kể từ ngày cuối cùng tôi gặp Lê Mã Lương.

Mái tóc tôi giờ cũng bạc.

Nhưng mỗi khi nhìn một đoàn người bước đi, tôi vẫn có thói quen ngoái lại phía sau.

Xem có ai đi chậm.

Có ai mang nặng.

Có ai đang cố giấu sự mệt mỏi.

Có ai cần một bàn tay đỡ lấy.

Người ta thường nhớ đến những người đi đầu.

Còn tôi nhớ người đã nhiều lần đứng cuối hàng quân.

Bởi với chúng tôi, Lê Mã Lương không chỉ là người dẫn đường ra trận, mà còn là người âm thầm giữ cho không một đồng đội nào bị bỏ lại phía sau.

Đó là phẩm chất lớn nhất của một người chỉ huy.

Và cũng là ngọn lửa đẹp nhất mà ông để lại cho những người từng đi cùng mình.