NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CHÍNH PHỦ TRONG NHỮNG NĂM THÁNG KHÓ KHĂN
Từ năm 1955, Phạm Văn Đồng bắt đầu đảm nhiệm cương vị Thủ tướng Chính phủ và giữ trọng trách ấy trong nhiều thập kỷ. Đó là thời kỳ đất nước trải qua chiến tranh, chia cắt rồi thống nhất và bước vào giai đoạn xây dựng mới. Cuộc đời ông gắn với những nhiệm vụ nặng nề của một đất nước trong những năm tháng lịch sử đầy biến động.
Có những chức vụ mang theo trách nhiệm của cả một thời đại. Đối với Phạm Văn Đồng, cương vị đứng đầu Chính phủ là một trách nhiệm như vậy. Từ năm 1955, ông được Quốc hội giao giữ chức Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ông tiếp tục giữ cương vị Thủ tướng qua nhiều nhiệm kỳ Quốc hội. Những năm Phạm Văn Đồng đứng đầu Chính phủ cũng là những năm đất nước trải qua những biến động đặc biệt. Miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng và khôi phục sau chiến tranh, trong khi cuộc đấu tranh thống nhất đất nước tiếp tục diễn ra. Sau năm 1975, đất nước thống nhất và bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới với những nhiệm vụ xây dựng, khắc phục hậu quả chiến tranh và tổ chức lại đời sống kinh tế - xã hội trên phạm vi cả nước. Trong hoàn cảnh ấy, người đứng đầu Chính phủ phải đối diện với vô số nhiệm vụ. Đó không chỉ là những vấn đề của chiến tranh mà còn là chuyện sản xuất, đời sống nhân dân, giáo dục, văn hóa, giao thông, kinh tế và tổ chức bộ máy nhà nước. Phạm Văn Đồng giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1955 đến năm 1976. Sau khi đất nước thống nhất, ông tiếp tục giữ chức Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Từ năm 1981, chức danh đứng đầu Chính phủ được gọi là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và Phạm Văn Đồng tiếp tục đảm nhiệm cho đến năm 1987. Như vậy, ông đã đứng đầu Chính phủ trong hơn ba thập kỷ, một khoảng thời gian đặc biệt dài trong lịch sử Việt Nam hiện đại. Nhưng điều quan trọng không nằm ở con số năm tháng mà ở những thử thách mà ông phải đối mặt. Những năm chiến tranh đòi hỏi Chính phủ vừa tổ chức sản xuất, vừa bảo đảm hậu phương, vừa chăm lo đời sống nhân dân và phục vụ sự nghiệp kháng chiến. Những năm sau chiến tranh lại đặt ra yêu cầu khôi phục đất nước trong điều kiện cơ sở vật chất bị tàn phá và nguồn lực còn hạn chế. Trong mọi giai đoạn, Phạm Văn Đồng luôn được đánh giá là một nhà lãnh đạo có phong cách làm việc nghiêm túc, thận trọng và có tư duy sâu sắc. Ông đặc biệt quan tâm đến con người và những vấn đề lâu dài của đất nước. Một trong những điểm đáng chú ý trong tư tưởng của Phạm Văn Đồng là sự quan tâm đến giáo dục và văn hóa. Các nghiên cứu về ông cho rằng dù đảm nhiệm cương vị nào, ông vẫn dành sự quan tâm đặc biệt cho lĩnh vực văn hóa, giáo dục. Có thể hình dung một ngày làm việc của người đứng đầu Chính phủ thời ấy gắn với rất nhiều báo cáo, cuộc họp, quyết định và những vấn đề cấp bách. Nhưng đằng sau những công việc tưởng như khô khan ấy là cuộc sống của hàng triệu người dân. Một quyết định về sản xuất có thể ảnh hưởng đến bữa ăn của người dân. Một quyết định về giáo dục có thể tác động đến tương lai của cả một thế hệ. Một quyết định về đối ngoại có thể ảnh hưởng đến vị thế quốc gia. Chính vì vậy, trọng trách của Phạm Văn Đồng không hề nhẹ nhàng. Nhìn lại cuộc đời ông, điều khiến nhiều thế hệ kính trọng chính là sự bền bỉ. Ông không chỉ lãnh đạo trong một giai đoạn thuận lợi mà trải qua những thời kỳ đất nước vô cùng gian khó. Từ chiến tranh đến hòa bình, từ chia cắt đến thống nhất, từ khôi phục đến xây dựng, Phạm Văn Đồng đều có mặt trong những vị trí quan trọng. Cuộc đời ấy trở thành một phần của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX. Và câu chuyện về người đứng đầu Chính phủ trong những năm tháng khó khăn cũng là câu chuyện về trách nhiệm của một con người trước vận mệnh quốc gia.
