Người đứng đầu một ngôi trường đặc biệt

Khi Đông Kinh Nghĩa Thục được thành lập, Lương Văn Can được tín nhiệm giữ vai trò Thục trưởng. Việc ông đảm nhận vị trí này không phải ngẫu nhiên.

Ông đã có nhiều năm dạy học và có uy tín của một người từng đỗ Cử nhân. Quan trọng hơn, ông có quan điểm tiến bộ về giáo dục và sẵn sàng dùng chính nhà mình để phục vụ hoạt động của trường.

Đông Kinh Nghĩa Thục khác với một trường học thông thường. Mục tiêu của nó không chỉ là truyền đạt kiến thức cho học sinh mà còn muốn tạo ra sự thay đổi trong nhận thức xã hội.

Những người tham gia trường quan tâm đến lịch sử Việt Nam, địa lý, khoa học, chữ Quốc ngữ, tư tưởng dân quyền và thực nghiệp.

Lương Văn Can hiểu rằng nếu chỉ thay đổi sách vở mà không thay đổi cách suy nghĩ thì giáo dục khó tạo ra kết quả lâu dài. Vì thế, hoạt động của trường bao gồm cả diễn thuyết và phổ biến tài liệu.

Các bài giảng và sách được biên soạn để giúp người học tiếp cận những vấn đề trước đó chưa phổ biến trong giáo dục Nho học.

Trường cũng khuyến khích tinh thần yêu nước. Lịch sử dân tộc được sử dụng để giúp người học hiểu hơn về quá khứ và trách nhiệm đối với đất nước.

Điều này khiến Đông Kinh Nghĩa Thục nhanh chóng trở thành một hiện tượng xã hội. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, số người tham gia học tập tăng nhanh chỉ sau vài tháng.

Nhưng sự phát triển nhanh chóng ấy cũng khiến chính quyền thực dân lo ngại.

Đông Kinh Nghĩa Thục bị đóng cửa cuối năm 1907. Lương Văn Can không vì thế mà từ bỏ hoạt động giáo dục. Sau này, ngay cả khi bị lưu đày, ông vẫn tiếp tục viết sách.

Vai trò Thục trưởng của Lương Văn Can vì vậy chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn, nhưng nó gắn tên tuổi ông với một trong những phong trào giáo dục đáng chú ý nhất của Việt Nam đầu thế kỷ XX.