Người đứng đầu nghĩa quân Bãi Sậy giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ

Nguyễn Thiện Thuật sinh năm 1844 tại Xuân Dục, Hưng Yên. Ông xuất thân trong một gia đình nhà Nho và được học hành từ nhỏ. Năm 1876, ông đỗ Cử nhân và sau đó được bổ nhiệm làm quan.

Trong thời gian làm quan, Nguyễn Thiện Thuật có nhiều năm hoạt động ở khu vực miền Bắc. Ông từng được giao những chức vụ liên quan đến quân sự và hành chính.

Khi thực dân Pháp ngày càng mở rộng quyền kiểm soát ở Bắc Kỳ, Nguyễn Thiện Thuật không lựa chọn hợp tác lâu dài với chính quyền thuộc địa. Sau biến cố năm 1885, khi phong trào Cần Vương được phát động, ông tham gia lực lượng chống Pháp.

Bãi Sậy khi ấy là một vùng lau sậy rộng lớn thuộc Hưng Yên và các khu vực lân cận. Địa hình nhiều đầm lầy, sông ngòi và cây cối khiến quân Pháp gặp khó khăn trong việc truy tìm nghĩa quân.

Trước năm 1885, phong trào tại Bãi Sậy đã có Đinh Gia Quế lãnh đạo. Từ năm 1885, Nguyễn Thiện Thuật trở thành thủ lĩnh cao nhất của nghĩa quân Bãi Sậy.

Ông tổ chức lực lượng dựa vào các làng xã và địa hình địa phương. Nghĩa quân không xây dựng một căn cứ kiên cố theo kiểu thành lũy mà chủ yếu hoạt động linh hoạt trong khu vực Bãi Sậy.

Đây là một đặc điểm đáng chú ý của cuộc khởi nghĩa. Địa hình đồng bằng Bắc Bộ khiến việc duy trì một căn cứ lớn gặp nhiều khó khăn, vì vậy nghĩa quân dựa nhiều vào việc phân tán lực lượng và tận dụng địa hình.

Quân Pháp nhiều lần tiến hành các cuộc càn quét nhằm tiêu diệt nghĩa quân. Tuy nhiên, lực lượng Bãi Sậy vẫn tiếp tục hoạt động trong nhiều năm.

Nguyễn Thiện Thuật cũng phối hợp với các lực lượng yêu nước khác trong khu vực Bắc Kỳ. Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy trở thành một trong những trung tâm chống Pháp lớn của phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX.

Sau một thời gian chiến đấu, lực lượng nghĩa quân ngày càng gặp nhiều khó khăn. Quân Pháp tăng cường kiểm soát các làng xã, chia cắt địa bàn và tìm cách cô lập nghĩa quân.

Đến đầu thập niên 1890, cuộc khởi nghĩa dần suy yếu. Năm 1892, phong trào Bãi Sậy cơ bản tan rã.

Nguyễn Thiện Thuật sau đó sang Trung Quốc và tiếp tục quan tâm đến hoạt động chống Pháp. Ông mất năm 1926.

Điểm đáng nhớ trong cuộc đời Nguyễn Thiện Thuật là sự chuyển biến từ một vị quan triều Nguyễn thành một thủ lĩnh kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ông không chỉ trực tiếp chiến đấu mà còn tổ chức lực lượng dựa trên đặc điểm địa hình và sự hỗ trợ của cư dân địa phương.

Khởi nghĩa Bãi Sậy thất bại, nhưng đã trở thành một phần quan trọng của phong trào Cần Vương. Câu chuyện về Nguyễn Thiện Thuật cho thấy cuộc kháng chiến chống Pháp cuối thế kỷ XIX diễn ra ở nhiều địa bàn khác nhau, với những cách tổ chức lực lượng rất đa dạng.