Người đứng giữa hai thế kỷ

Đào Tấn sinh năm 1845 và mất năm 1907. Chỉ nhìn vào hai con số ấy cũng đủ thấy ông là một con người đứng giữa hai thời đại.

Khi ông chào đời, xã hội Việt Nam vẫn vận hành trong khuôn khổ của chế độ quân chủ và nền học vấn Nho giáo. Khi ông qua đời, đất nước đã bước vào một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Thực dân Pháp đã thiết lập quyền thống trị trên phần lớn lãnh thổ, xã hội xuất hiện nhiều biến đổi và những giá trị cũ phải đối diện với những thách thức mới.

Một đời người đã chứng kiến quá nhiều thay đổi.

Đối với Đào Tấn, đó không chỉ là những biến động được ghi trong sử sách. Đó là những thay đổi ông trực tiếp nhìn thấy trong cuộc sống.

Những người trẻ của thế hệ sau bắt đầu có những cách nghĩ khác.

Những người từng tin rằng khoa cử là con đường quan trọng nhất bắt đầu nhận ra thế giới đang thay đổi.

Những câu chuyện về phương Tây không còn xa lạ.

Những khẩu súng, tàu chiến và phương thức tổ chức mới khiến nhiều người Việt Nam phải suy nghĩ về tương lai đất nước.

Trong hoàn cảnh ấy, Đào Tấn vẫn gắn bó với nền văn hóa mà mình được nuôi dưỡng.

Nhưng ông không phải người sống hoàn toàn trong quá khứ.

Ông tiếp nhận những biến động của thời đại bằng cách sáng tạo nghệ thuật.

Tuồng truyền thống trong tay ông được trau chuốt hơn về văn chương và xây dựng nhân vật.

Những câu chuyện cũ được kể bằng một sức biểu cảm mới.

Đó là cách ông đứng giữa hai thế kỷ.

Một chân ở quá khứ.

Một chân trong thời đại đang thay đổi.

Ông không thể biết tương lai sẽ đi về đâu.

Nhưng ông hiểu rằng văn hóa cần được giữ lại.

Và vì thế, ông chọn viết.

Chọn sáng tác.

Chọn truyền nghề.

Chọn giữ tiếng trống sân khấu.

Có lẽ đó là cách một người nghệ sĩ đối diện với thời đại.

Không phải lúc nào cũng bằng những hành động lớn lao.

Đôi khi chỉ bằng việc kiên trì làm một công việc tưởng như nhỏ bé.

Nhưng nếu công việc ấy giữ được ký ức cho nhiều thế hệ, nó sẽ trở thành một phần quan trọng của lịch sử.