NGƯỜI DÙNG NGÒI BÚT ĐỂ PHỤNG SỰ DÂN TỘC

Diệp Văn Kỳ sinh năm 1895 tại Huế trong một gia đình có truyền thống học vấn. Thân phụ ông là Yên Sa Diệp Văn Cương, thân mẫu thuộc hoàng tộc Nguyễn Phúc. Được nuôi dưỡng trong môi trường coi trọng tri thức, ông sớm tiếp cận cả Hán học lẫn Tây học – điều không nhiều người có được vào thời bấy giờ. Chính nền tảng ấy đã hình thành ở ông một tư duy cởi mở, luôn mong muốn tiếp thu tinh hoa văn minh phương Tây nhưng vẫn giữ gìn bản sắc dân tộc.

Khi trưởng thành, Diệp Văn Kỳ vào Nam sinh sống. Tại đây, ông nhận được sự giúp đỡ của nhiều nhân sĩ yêu nước như Phan Văn Cử và Lê Quang Hiển. Không chỉ được dìu dắt trong cuộc sống, ông còn nên duyên với bà Lê Thị Hạnh, con gái ông Lê Quang Hiển. Vùng đất Cao Lãnh từ đó trở thành nơi ông gắn bó trong nhiều năm và cũng là nơi chứng kiến những bước đầu trên hành trình cống hiến của người trí thức trẻ.

Với khát vọng học tập để phụng sự đất nước, Diệp Văn Kỳ sang Pháp du học và tốt nghiệp Cử nhân Luật. Trong bối cảnh nhiều trí thức sau khi học ở nước ngoài lựa chọn con đường công danh, ông lại trở về Việt Nam với mong muốn đóng góp cho xã hội bằng chính kiến thức mình tích lũy được. Đối với ông, tri thức không phải là phương tiện để mưu cầu danh lợi mà là công cụ để nâng cao dân trí và khơi dậy tinh thần tiến bộ.

Những năm sống tại Cao Lãnh, Diệp Văn Kỳ tích cực tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục và xã hội. Ông thành lập Hội Thể thao nhằm khuyến khích thanh niên rèn luyện sức khỏe, thành lập Hội Khuyến học để cổ vũ việc học tập, đồng thời tổ chức nhiều buổi diễn thuyết về văn hóa, đạo đức và tinh thần tự lực. Trong bối cảnh xã hội thuộc địa còn nhiều ràng buộc, những hoạt động ấy đã góp phần lan tỏa tư tưởng tiến bộ và khơi dậy ý thức trách nhiệm đối với quê hương, đất nước.

Tuy nhiên, lĩnh vực gắn bó sâu sắc nhất với Diệp Văn Kỳ chính là báo chí. Ông nhận lời của các bậc tiền bối đứng ra tiếp quản tờ Đông Pháp Thời Báo, một trong những tờ báo có ảnh hưởng ở Nam Kỳ lúc bấy giờ. Dưới sự điều hành của ông, tờ báo trở thành diễn đàn phản ánh đời sống xã hội, cổ vũ tinh thần học tập, phát triển văn hóa và khuyến khích lòng yêu nước trong khuôn khổ pháp luật cho phép.

Không dừng lại ở đó, Diệp Văn Kỳ tiếp tục xin phép xuất bản nhật báo Thần Chung. Đây là dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp báo chí của ông. Thông qua những bài viết sắc sảo và đầy trách nhiệm, ông luôn hướng người đọc đến các giá trị nhân văn, tinh thần dân tộc và ý thức xây dựng xã hội tiến bộ. Trong thời kỳ báo chí chịu nhiều sự kiểm soát, việc duy trì một tờ báo có tiếng nói độc lập là điều vô cùng khó khăn. Đến năm 1939, tờ Thần Chung buộc phải đình bản, khép lại một giai đoạn đầy tâm huyết của người làm báo yêu nước.

Sau khi bị chính quyền thực dân trục xuất về Trung Kỳ gần một năm, Diệp Văn Kỳ không vì thế mà từ bỏ con đường mình đã chọn. Trở lại Nam Bộ, ông tiếp tục tham gia các hoạt động văn hóa và chính trị với tinh thần kiên định. Dù gặp nhiều khó khăn và sự theo dõi của chính quyền, ông vẫn giữ vững niềm tin rằng tri thức và báo chí có thể góp phần thay đổi nhận thức xã hội, chuẩn bị nền tảng cho sự phát triển của dân tộc trong tương lai.

Đến thời kỳ quân đội Nhật chiếm đóng Đông Dương, một số sĩ quan Nhật tìm cách lôi kéo Diệp Văn Kỳ hợp tác. Với bản lĩnh và lòng tự trọng của một người trí thức yêu nước, ông nhiều lần khéo léo từ chối. Không muốn trở thành công cụ phục vụ cho bất kỳ thế lực xâm lược nào, ông lặng lẽ rời xa chốn đô hội, về sinh sống tại Trảng Bàng. Năm 1945, giữa thời điểm đất nước đang bước vào giai đoạn chuyển mình của lịch sử, ông qua đời, khép lại một cuộc đời cống hiến đầy ý nghĩa.

Điều đáng quý ở Diệp Văn Kỳ không chỉ là học vấn uyên bác hay tài năng báo chí mà còn là nhân cách của một con người trọng nghĩa tình. Ông luôn trân trọng những người bạn, những bậc tiền bối đã đồng hành và giúp đỡ mình. Khi người bạn vong niên Phan Văn Cử qua đời, Diệp Văn Kỳ đã đích thân viết bài thơ khắc trên bia mộ để tưởng nhớ. Những câu thơ mộc mạc nhưng chan chứa tình cảm ấy phản ánh một tâm hồn giàu nghĩa khí, luôn coi trọng tình người hơn mọi danh lợi.

Ngày nay, tên tuổi Diệp Văn Kỳ có thể không được nhiều người biết đến như những nhân vật lịch sử nổi tiếng khác, nhưng những đóng góp của ông đối với nền báo chí, giáo dục và đời sống văn hóa Nam Bộ vẫn mang nhiều giá trị. Ông là hình ảnh tiêu biểu của lớp trí thức đầu thế kỷ XX – những người lựa chọn dùng ngòi bút thay cho vũ khí, dùng tri thức để gieo mầm tiến bộ và dùng nhân cách để truyền cảm hứng cho cộng đồng.

Cuộc đời Diệp Văn Kỳ là lời nhắc nhở rằng sức mạnh của một dân tộc không chỉ nằm ở những chiến thắng trên chiến trường mà còn được xây dựng từ tri thức, văn hóa và tinh thần trách nhiệm của mỗi con người. Những gì ông để lại không chỉ là dấu ấn trong lịch sử báo chí Việt Nam mà còn là tấm gương về một người trí thức luôn đặt lợi ích của đất nước lên trên lợi ích cá nhân. Đó là giá trị bền vững mà các thế hệ hôm nay cần tiếp tục gìn giữ và phát huy.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử Đồng Tháp, Nhân vật lịch sử Đồng Tháp.

https://dongthap.gov.vn/chi-tiet-bai-viet-nvls?id=6551566