“Người đứng phía sau những chiến thắng – Cảm nhận về Dương Quang Đông”

Tôi nghĩ nhiều về hình ảnh một con người gắn liền với công tác giao liên, vận chuyển, tổ chức – những lĩnh vực đòi hỏi sự chính xác, kín đáo và kiên trì tuyệt đối. Trong kháng chiến, chỉ cần một mắt xích đứt gãy, hậu quả có thể vô cùng lớn. Thế nhưng, suốt nhiều giai đoạn khác nhau, từ thời chống Pháp đến chống Mỹ, Dương Quang Đông luôn được tin tưởng giao nhiệm vụ ở những vị trí then chốt ấy. Ngay từ những năm đầu hoạt động cùng Tôn Đức Thắng, ông đã thể hiện khả năng tổ chức đáng nể. Từ việc xây dựng Công hội Đỏ đến phát triển cơ sở Đảng ở Trà Vinh và Sài Gòn – Chợ Lớn, ông không chỉ là người thực thi mệnh lệnh mà còn là người chủ động tạo dựng nền tảng. Tôi cảm nhận rõ ở ông một phẩm chất đặc biệt: làm việc gì cũng làm đến nơi đến chốn. Những lần bị bắt giam, bị kết án tù, rồi bị đày lên Tà Lài, không làm ông nản lòng. Ngược lại, mỗi lần trở về, ông lại tiếp tục bắt tay vào công việc. Khi cùng Trần Văn Giàu tổ chức vượt ngục năm 1941, ông không chỉ tìm đường thoát thân mà còn giữ được lực lượng cho phong trào. Tôi nghĩ, trong hoàn cảnh ấy, giữ được tinh thần và ý chí đã là điều phi thường. Khi đọc về việc ông được bầu làm Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ và sau đó chủ động bàn giao lại cho người mà ông tin tưởng hơn, tôi thấy đó là biểu hiện của một nhân cách lớn. Ông không đặt cái tôi lên trên nhiệm vụ. Ông hiểu rõ vai trò của mình và sẵn sàng lui về phía sau nếu điều đó có lợi cho tổ chức. Đặc biệt, hành trình sang Thái Lan, Malaysia tìm mua vũ khí cho Nam Bộ khiến tôi thực sự khâm phục. Trong hoàn cảnh bị bao vây, thiếu thốn, ông đã tổ chức được một tuyến tiếp tế quy mô lớn, đưa vũ khí, đạn dược vượt qua bao rào cản về địa lý và chính trị. Những chuyến hàng ấy không ồn ào, nhưng lại quyết định khả năng cầm cự và phản công của chiến trường. Sau năm 1954, ông tiếp tục ở lại miền Nam, hoạt động trong điều kiện vô cùng nguy hiểm. Bị bắt năm 1957, vượt ngục, rồi trở lại với công việc giao liên. Tôi tự hỏi: điều gì khiến một con người có thể tiếp tục sau từng ấy gian nguy? Có lẽ đó là niềm tin sâu sắc vào ngày thống nhất. Khi tham gia mở tuyến giao liên A53 và góp phần hình thành con đường Hồ Chí Minh trên biển, ông lại một lần nữa chứng minh khả năng “mở lối” của mình. Những bến bãi được khảo sát, những tuyến vận chuyển được thiết lập, những đoàn cán bộ cấp cao được bảo vệ an toàn – tất cả đều mang dấu ấn của một người tổ chức thầm lặng. Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là cách ông sống sau chiến tranh. Không phô trương quá khứ, không kể công trạng, ông tiếp tục làm việc trong ngành giao thông công chính, đúng với bản chất của một người suốt đời “mở đường”. Tôi thấy ở đó sự nhất quán: dù thời chiến hay thời bình, ông vẫn chọn những công việc thiết thực, cần thiết cho xã hội. Có lẽ vì thế mà khi ông qua đời ở tuổi 103, nhiều người bất ngờ khi nhìn lại hành trạng của ông. Một con người lặng lẽ, nhưng phía sau là cả một chặng đường dài đầy gian khổ và đóng góp to lớn. Với tư cách một độc giả hôm nay, tôi nhận ra rằng lịch sử không chỉ cần những người đứng trên bục cao, mà còn cần những người đứng phía sau, âm thầm bảo đảm mọi việc vận hành. Dương Quang Đông là một trong những người như thế. Ông không chọn ánh sáng cho riêng mình. Ông chọn làm ngọn lửa giữ ấm cho cả phong trào. Và có lẽ chính vì vậy, tên tuổi ông vẫn được nhắc đến với sự trân trọng đặc biệt – như một biểu tượng của sự tận tụy, khiêm nhường và trung kiên suốt một đời.