Người đứng sau cuộc khởi nghĩa Duy Tân năm 1916

ầu thế kỷ XX, phong trào yêu nước Việt Nam bước vào một giai đoạn đầy biến động. Sau những phong trào như Cần Vương và Duy Tân, nhiều người bắt đầu tìm cách tổ chức những cuộc nổi dậy trực tiếp chống lại chính quyền thực dân Pháp.

Một trong những người hoạt động tích cực trong thời kỳ này là Thái Phiên.

Thái Phiên sinh năm 1882 tại Quảng Nam. Ông lớn lên trong thời kỳ đất nước đã nằm dưới sự kiểm soát ngày càng chặt chẽ của thực dân Pháp.

Từ khi còn trẻ, Thái Phiên đã quan tâm đến tình hình đất nước và tham gia các hoạt động yêu nước.

Ông có quan hệ với nhiều sĩ phu và nhà hoạt động ở Trung Kỳ, trong đó có những người thuộc phong trào Duy Tân.

Khác với những người chủ trương cải cách giáo dục và kinh tế, Thái Phiên dần đi theo hướng đấu tranh chính trị và chuẩn bị khởi nghĩa.

Ông cho rằng chỉ cải cách trong khuôn khổ chính quyền thuộc địa là chưa đủ để giành lại độc lập.

Thái Phiên bắt đầu xây dựng mạng lưới liên lạc với những người yêu nước tại nhiều địa phương.

Ông cùng Trần Cao Vân trở thành hai nhân vật quan trọng trong việc chuẩn bị một cuộc nổi dậy ở Trung Kỳ.

Điều đặc biệt trong kế hoạch của họ là có sự tham gia của vua Duy Tân.

Duy Tân là vị vua còn rất trẻ của triều Nguyễn. Ông không muốn đất nước tiếp tục nằm dưới sự kiểm soát của thực dân Pháp và đồng ý tham gia kế hoạch khởi nghĩa.

Thái Phiên và Trần Cao Vân bí mật liên lạc với nhà vua.

Họ dự định tổ chức một cuộc nổi dậy đồng loạt ở nhiều địa phương vào năm 1916.

Nếu thành công, lực lượng khởi nghĩa sẽ tìm cách giành quyền kiểm soát các cơ quan quan trọng và kêu gọi nhân dân tham gia.

Những người tổ chức tin rằng sự xuất hiện của nhà vua sẽ giúp cuộc nổi dậy nhận được sự ủng hộ lớn.

Nhưng kế hoạch chưa kịp thực hiện thì bị lộ.

Ngày 3 tháng 5 năm 1916, cuộc khởi nghĩa bắt đầu nhưng nhanh chóng thất bại.

Các lực lượng dự kiến nổi dậy ở nhiều nơi không thể phối hợp như kế hoạch.

Chính quyền Pháp nhanh chóng kiểm soát tình hình.

Vua Duy Tân bị bắt.

Thái Phiên và Trần Cao Vân cũng bị bắt khi đang tìm cách đưa nhà vua rời khỏi Huế.

Sau khi bị bắt, Thái Phiên bị xét xử.

Ông không từ bỏ lập trường của mình.

Chính quyền thực dân kết án tử hình ông.

Ngày 17 tháng 5 năm 1916, Thái Phiên và Trần Cao Vân bị xử chém tại An Hòa, Huế.

Thái Phiên khi ấy mới khoảng 34 tuổi.

Một điều rất đáng chú ý là Thái Phiên không phải một nhân vật có chức vụ cao trong triều đình. Ông cũng không phải một vị tướng có quân đội lớn.

Ông chủ yếu hoạt động bằng cách xây dựng mạng lưới, liên lạc với các lực lượng yêu nước và tổ chức kế hoạch khởi nghĩa.

Công việc ấy đòi hỏi sự bí mật và kiên nhẫn.

Trong thời kỳ chính quyền thuộc địa kiểm soát rất chặt chẽ, việc liên lạc giữa các nhóm yêu nước có thể khiến một người bị bắt và xử tử.

Nhưng Thái Phiên vẫn tiếp tục.

Cuộc khởi nghĩa năm 1916 cuối cùng thất bại, nhưng sự kiện này có ý nghĩa đặc biệt.

Nó cho thấy phong trào chống Pháp đã xuất hiện một xu hướng mới: không chỉ dựa vào các sĩ phu địa phương mà tìm cách xây dựng mạng lưới rộng hơn, đồng thời tranh thủ vai trò biểu tượng của triều đình để tập hợp lực lượng.

Thái Phiên đã hy sinh khi còn rất trẻ.

Ông không sống đến thời kỳ các phong trào cách mạng sau này phát triển mạnh mẽ.

Tuy nhiên, những hoạt động của ông và các đồng chí đã góp phần tạo nên một chương đặc biệt trong lịch sử phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Ngày nay, tên Thái Phiên được đặt cho nhiều đường phố và địa danh tại Việt Nam.