Người đứng sau những quyết định làm nên chiến thắng
Đại tướng Hoàng Văn Thái là Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông tham gia tham mưu, chỉ huy nhiều chiến dịch lớn trong kháng chiến chống Pháp, đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 với cương vị Tham mưu trưởng chiến dịch. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông giữ chức Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam và góp phần chỉ đạo nhiều chiến dịch quan trọng. Ông là tấm gương về trí tuệ quân sự, tinh thần trách nhiệm và sự cống hiến cho Tổ quốc.
Ngày 22 tháng 12 năm 1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, tỉnh Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ đầu tiên. Hoàng Văn Thái là một trong những thành viên của đội quân ấy và được giao nhiệm vụ cầm lá cờ trong buổi lễ thành lập. Từ những ngày đầu gian khó, ông đã góp sức xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, đặt nền móng cho sự trưởng thành của quân đội ta.
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, đất nước vừa giành được độc lập nhưng phải đối mặt với muôn vàn khó khăn. Chủ tịch Hồ Chí Minh giao Hoàng Văn Thái nhiệm vụ tổ chức xây dựng Bộ Tổng Tham mưu và đảm nhiệm chức vụ Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Với trách nhiệm nặng nề, ông cùng các cán bộ từng bước xây dựng cơ quan tham mưu chiến lược, tổ chức lực lượng, nghiên cứu tình hình và xây dựng kế hoạch tác chiến để phục vụ cuộc kháng chiến bảo vệ nền độc lập non trẻ.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Văn Thái trực tiếp tham gia công tác tham mưu tại nhiều chiến dịch quan trọng như Biên giới năm 1950, Hòa Bình năm 1951–1952, Tây Bắc năm 1952 và Thượng Lào năm 1953. Đặc biệt, trong Chiến dịch Biên giới năm 1950, ông tham mưu lựa chọn mục tiêu, hướng tiến công và cách đánh phù hợp, góp phần tạo nên thắng lợi quan trọng của quân đội ta.
Dấu ấn nổi bật nhất trong sự nghiệp tham mưu của ông là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Khi đó, ông được giao giữ chức Tham mưu trưởng chiến dịch, trực tiếp phụ trách công tác tham mưu, tác chiến tại mặt trận bên cạnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Tháng 11 năm 1953, ông dẫn đầu đoàn cán bộ đi trước lên Tây Bắc để nghiên cứu địa hình, tình hình địch và chuẩn bị kế hoạch tác chiến. Trên đường đi, ông đã dừng lại nghiên cứu tập đoàn cứ điểm Nà Sản để rút kinh nghiệm cho trận quyết chiến sắp tới.
Khi Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”, công tác tham mưu phải được điều chỉnh toàn diện. Hoàng Văn Thái cùng các cơ quan tham mưu đã triển khai việc xây dựng lại kế hoạch, tổ chức lực lượng, chuẩn bị hậu cần và phối hợp các đơn vị. Sau 56 ngày đêm chiến đấu kiên cường, ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân ta giành thắng lợi hoàn toàn tại Điện Biên Phủ, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Trong kháng chiến chống Mỹ, Hoàng Văn Thái tiếp tục được giao nhiều trọng trách quan trọng. Từ năm 1967 đến năm 1973, ông giữ cương vị Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam, trực tiếp tham gia chỉ đạo nhiều chiến dịch lớn trên chiến trường miền Nam. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, ông đảm nhiệm vai trò Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng chi viện, tập trung chỉ đạo công tác chi viện cho các chiến trường, góp phần vào thắng lợi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục công tác trong quân đội, giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Phó Tổng Tham mưu trưởng. Năm 1980, ông được phong quân hàm Đại tướng. Ông qua đời ngày 2 tháng 7 năm 1986 tại Hà Nội, để lại dấu ấn của một vị tướng có nhiều đóng góp trong xây dựng cơ quan tham mưu và chỉ đạo các chiến dịch lịch sử.
