NGƯỜI GÁC CỔNG ĐÊM TỔNG KHỞI NGHĨA

Tháng Tám năm 1945. Bầu trời Hà thành phủ một lớp mây xám mỏng, báo hiệu một buổi tối oi ả. Sau gần một thế kỷ bị đô hộ, dân Việt Nam như chiếc lò xo bị nén đến mức tối đa – chỉ cần một tín hiệu nữa là bật tung. Tin Nhật đầu hàng Đồng minh ngày 15/8/1945 được đăng trong tài liệu SGK Lịch sử 12 là “thời cơ ngàn năm có một” để nhân dân Việt Nam vùng lên giành độc lập.

Trong những ngày căng thẳng ấy, Minh, một thanh niên mới 19 tuổi ở phố Hàng Gai, được giao nhiệm vụ làm gác cổng và liên lạc cho đội tự vệ thành. Minh mảnh khảnh, mặt lúc nào cũng gầy như người thiếu ngủ triền miên, nhưng đôi mắt thì sáng và nhanh, như lúc nào cũng thấy trước một điều lớn lao đang đến.

Tối 17/8/1945, sau cuộc mít tinh lớn ở Nhà hát Lớn bị quần chúng chuyển hóa thành biểu tình ủng hộ Việt Minh, không khí trong thành phố thay đổi hoàn toàn. Theo Văn kiện Đảng Toàn tập năm 1945, đó là ngày mà uy thế chính quyền bù nhìn Trần Trọng Kim “lung lay nhanh chóng”. Minh đứng ở đầu ngõ nhà mình, tay giữ tấm bảng gỗ làm ám hiệu. Người cán bộ phụ trách nói nhỏ:

– Đêm nay, có khả năng ta nhận được lệnh Tổng khởi nghĩa. Phải sẵn sàng.

Minh gật đầu, hơi run. Từ nhỏ cậu đã nghe ông nội kể về các phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, rồi đến khởi nghĩa Yên Bái. Ông từng nói:

– Đời ông, đời cha con chưa làm được, nhưng biết đâu đời cháu lại được chứng kiến ngày nước mình tự do.

Câu nói ấy như ngọn lửa nằm sâu trong tim Minh suốt những năm tháng tuổi trẻ.

Khoảng 10 giờ đêm, một bóng người chạy nhanh vào ngõ: đó là anh Lâm – cán bộ Việt Minh từ liên khu. Anh thở dốc, dúi vào tay Minh một tờ giấy gấp tư, đóng dấu đỏ mờ nhòe:

– Mệnh lệnh Tổng khởi nghĩa từ Ủy ban Khởi nghĩa! Hà Nội sẽ hành động ngày mai. Giữ chốt, chuẩn bị truyền tin.

Minh mở tờ lệnh. Dòng chữ nổi bật giữa trang: “Toàn quốc đứng dậy. Đem sức ta mà tự giải phóng cho ta.”

(Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 4: Lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa 13/8/1945)

Cậu cảm giác như hai bàn tay yếu ớt của mình đang cầm một phần số phận của cả dân tộc.

Ngay lập tức, cả khu phố tối om bỗng chốc sáng lên bởi các chuyển động bí mật: đội tự vệ phân công người phá khóa các nhà dây thép bị Nhật chiếm, một nhóm khác chuẩn bị cờ đỏ sao vàng. Lá cờ mà Minh được giao giữ được mẹ may bằng mảnh vải đỏ cất suốt ba năm nay. Mẹ Minh bảo:

– May lúc không có, để đến lúc cần thì ta có. Ngày đó rồi cũng sẽ đến.

Đêm ấy, Minh không ngủ. Cậu ngồi bên cửa sổ nhìn xuống phố Hàng Gai vắng lặng. Những ngọn đèn dầu còn sót lại lay động trong gió, hắt bóng người qua lại như những chiếc bóng ma. Nhưng ẩn sau sự im lìm là một thứ gì đó mạnh mẽ hơn cả tiếng súng – ý chí.

Đúng 4 giờ sáng ngày 19/8/1945, Minh nhận được tín hiệu gõ cửa ba tiếng – một tiếng – ba tiếng, ám hiệu đã đến. Cậu chạy vội qua từng nhà, đập nhẹ cửa:

– Đến giờ rồi! Tụ tập tại Đình Đồng Xuân! Mang theo cờ!

Mỗi nhà bật dậy như đã chờ khoảnh khắc ấy suốt đời. Bà cụ bán chè năm nào từng bị Nhật tịch thu nồi, giơ cao nắm tay run rẩy:

– Để tao đi. Sống đến ngày này là mãn nguyện rồi!

Đám đông kéo nhau thành dòng người đỏ rực giữa buổi sớm. Theo SGK Lịch sử 12, ngày 19/8 là ngày “quần chúng Hà Nội nhất tề vùng lên”. Minh hòa vào dòng người ấy, tay cầm cờ, miệng hát vang:

“Việt Nam đứng lên, đạp tan xiềng xích…”

Tới Nhà hát Lớn, cả quảng trường như biển người. Lá cờ đỏ sao vàng khổng lồ từ ban công được kéo lên. Minh nghẹn ngào. Cậu nhớ lời ông: “Biết đâu đời cháu lại được thấy nước mình tự do.” Và đúng thế, Minh đang sống trong giây phút đó.

Đội tự vệ nhận lệnh chiếm Phủ Khâm sai và Sở Mật thám. Minh đi theo đội, làm nhiệm vụ gác cổng. Khi cánh cửa Phủ Khâm sai bật tung, viên tri phủ bù nhìn run rẩy bước ra, không dám chống cự. Lá cờ của Minh được trao cho đội trưởng.

– Minh, treo đi! – Anh hô lớn.

Hai chân Minh run như muốn khuỵu xuống, nhưng cậu vẫn trèo lên ban công tầng hai, buộc lá cờ vào lan can. Khi cờ tung bay, cả sân phủ vang dậy tiếng hô:

– Việt Nam độc lập! Việt Nam độc lập!

Theo Văn kiện Đảng, sáng 19/8 Hà Nội hoàn toàn giành được chính quyền. Minh đứng trên cao, nhìn xuống biển người ngập tràn niềm vui. Cậu chưa bao giờ nghĩ một người bình thường như mình lại được sống giữa thời khắc long trời lở đất ấy.

Tối hôm đó, Minh về nhà. Mẹ ôm lấy cậu, nước mắt rơi ướt vai:

– Con gác cổng mà như gác cả vận mệnh đất nước…

Minh cười. Không phải cậu một mình. Đó là cả dân tộc đứng dậy. Cả dân tộc làm nên ngày độc lập.

Ngày 2/9/1945 sau đó, Minh lại đứng giữa Quảng trường Ba Đình, nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã trở thành một nước tự do độc lập.” (Tuyên ngôn Độc lập – 2/9/1945)

Minh biết: mình chưa bao giờ là anh hùng. Nhưng anh hùng chính là những người như mẹ, như bà cụ bán chè, như hàng vạn con người đã “đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”.

Và Minh hiểu: Trước cửa mỗi ngôi nhà, mỗi con phố, luôn có một người gác cổng lịch sử – những con người bình thường làm nên những ngày không bình thường.

Nguồn:Sưu tầm