Người Gác Cột Mốc Giữa Đại Ngàn

Tháng 3 năm 1966, dọc theo một tuyến đường mòn trên dãy Trường Sơn có một cột mốc bằng gỗ dựng bên ngã ba. Thân cột không ghi tên địa phương hay khoảng cách như những cột mốc thông thường. Trên đó chỉ có vài ký hiệu đơn giản, đủ để những người được giao nhiệm vụ hiểu hướng đi.

Đối với các đơn vị hành quân ban đêm, cột mốc ấy quan trọng chẳng khác nào ngọn đèn giữa biển khơi.

Người chịu trách nhiệm chăm sóc cột mốc là chiến sĩ Trần Văn Khải, hai mươi ba tuổi, quê ở Nghệ An.

Khải vốn là con trai của một người làm nghề đo đạc địa hình. Từ nhỏ anh đã quen với bản đồ, la bàn và cách xác định phương hướng bằng sao trời.

Khi nhập ngũ, thay vì được điều vào đơn vị chiến đấu, anh được phân công về đội bảo đảm giao thông trên tuyến Trường Sơn.

Nhiệm vụ của anh rất lạ.

Mỗi ngày kiểm tra các cột mốc.

Thay những biển báo bị hỏng.

Xóa dấu vết bánh xe.

Và đặc biệt là bảo đảm không một đơn vị nào đi nhầm đường.

Có người từng hỏi:

"Công việc này có đáng để làm suốt ngày không?"

Khải chỉ cười.

"Nếu một đoàn xe đi nhầm hướng, có thể chậm cả chiến dịch."

Từ đó, không ai còn xem nhẹ nhiệm vụ của anh nữa.

Một đêm cuối tháng, mưa rừng kéo dài khiến nhiều đoạn đường bị sạt lở.

Sáng hôm sau, Khải đi kiểm tra như thường lệ.

Khi đến ngã ba quen thuộc, anh sững người.

Cột mốc đã biến mất.

Một quả bom rơi gần đó từ đêm trước đã hất văng cả thân cột xuống vực.

Khải lập tức men theo sườn dốc tìm kiếm.

Sau gần một giờ, anh mới thấy cột mốc mắc giữa những bụi cây.

Thân gỗ đã gãy đôi.

Các ký hiệu cũng bị mảnh bom cào xước.

Khải biết mình không thể chờ đội sửa chữa.

Đêm nay sẽ có nhiều đơn vị hành quân qua đây.

Nếu không có cột mốc, chỉ cần rẽ sai một hướng là có thể tiến vào khu vực địch đang phục kích.

Anh quyết định tự dựng cột mới.

Trong rừng không thiếu gỗ.

Nhưng để tìm được thân cây vừa thẳng, vừa đủ cứng, lại đúng kích thước thì không hề dễ.

Sau nhiều giờ, Khải chọn được một cây dầu nhỏ.

Anh dùng rìu hạ cây rồi gọt nhẵn từng mặt.

Đến chiều, cột mốc mới đã hoàn thành.

Điều khó nhất là khắc lại các ký hiệu thật chính xác.

Anh lấy bản đồ đối chiếu nhiều lần.

Sai một nét cũng có thể dẫn người đi lạc.

Khi mặt trời vừa khuất sau dãy núi, cột mốc mới được dựng lên.

Khải đứng lùi lại quan sát rất lâu.

Anh chỉ yên tâm khi thấy mọi ký hiệu đều đúng vị trí.

Đêm ấy, đoàn xe vận tải đầu tiên xuất hiện.

Chiếc xe đi đầu giảm tốc độ, đèn pha chỉ lóe lên rất nhanh rồi tắt.

Người lái nhìn cột mốc, gật đầu và tiếp tục tiến về hướng chính xác.

Từng đoàn xe nối nhau đi qua.

Không chiếc nào phải dừng lại hỏi đường.

Khải ngồi khuất sau bụi cây, lặng lẽ nhìn theo.

Anh không bước ra.

Anh chỉ muốn chắc chắn rằng mọi người đều đi đúng hướng.

Một tuần sau, trong lúc kiểm tra tuyến đường khác, Khải gặp một cựu chiến binh từng tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Người lính già kể cho anh nghe về Anh hùng Phan Đình Giót, người đã lấy thân mình lấp lỗ châu mai để mở đường cho đồng đội tiến lên.

Khải lặng im rất lâu.

Anh nói:

"Anh Giót mở đường bằng sự hy sinh. Còn cháu chỉ đang cố giữ cho con đường ấy không bị lạc."

Người lính già mỉm cười.

"Giữ đúng đường cũng là góp phần vào chiến thắng."

Lời nói ấy theo Khải suốt những năm tháng còn lại của chiến tranh.

Ngày đất nước thống nhất, những cột mốc gỗ trên tuyến đường mòn dần được thay bằng biển báo mới.

Khải trở về quê.

Anh trở thành cán bộ đo đạc của địa phương.

Mỗi khi mở một con đường mới hay cắm một cột mốc mới, ông luôn tự tay kiểm tra lại nhiều lần trước khi bàn giao.

Đồng nghiệp thường trêu:

"Chỉ lệch vài phân thôi mà, có sao đâu."

Ông lắc đầu.

"Có những con đường chỉ cần sai một chút là người ta sẽ đi rất xa mới tìm được lối quay về."

Nhiều năm sau, trong một chuyến trở lại Trường Sơn, Khải tìm đến nơi từng có cột mốc năm xưa.

Cây cột gỗ đã không còn.

Con đường đất đỏ cũng được mở rộng thành tuyến đường khang trang.

Ông đứng rất lâu giữa ngã ba ấy.

Trong tiếng gió rừng xào xạc, ông như vẫn nghe thấy tiếng động cơ xe tải vọng về từ quá khứ, tiếng bước chân hành quân trong đêm và ánh mắt tin tưởng của những người lính lặng lẽ nhìn vào cột mốc trước khi tiếp tục lên đường.

Ông mỉm cười.

Có những người được nhớ đến bằng những chiến công hiển hách.

Cũng có những người chỉ âm thầm đứng bên ngã ba cuộc đời, giữ cho người khác không lạc hướng.

Và đôi khi, chính sự âm thầm ấy lại góp phần đưa biết bao đoàn quân đi trọn con đường đến ngày hòa bình.