Người gác phà Long Đại

Mỗi sáng sớm, ông vẫn giữ thói quen ra đứng bên bờ sông Long Đại, lặng nhìn dòng nước chảy. Người trong làng nghĩ đó chỉ là sở thích của một cụ già đã ngoài tám mươi tuổi. Nhưng với ông, mỗi con sóng đều gợi về một thời tuổi trẻ không thể nào quên.

Ngày ấy, ông mới hơn hai mươi tuổi, được phân công làm nhiệm vụ phục vụ bến phà Long Đại. Công việc nghe qua tưởng đơn giản, nhưng giữa những năm chiến tranh ác liệt, đó là một nhiệm vụ luôn đối mặt với hiểm nguy. Bởi địch hiểu rằng chỉ cần cắt đứt được bến phà, tuyến chi viện vào chiến trường sẽ bị gián đoạn.

Ban ngày, máy bay liên tục quần thảo trên bầu trời. Có hôm bom vừa dứt, mặt sông còn bốc khói, mọi người đã lao ra sửa cầu dẫn, kéo lại dây cáp và chuẩn bị cho chuyến phà tiếp theo. Không ai cần nhắc nhở, bởi tất cả đều hiểu rằng phía bên kia sông còn hàng trăm chiếc xe đang chờ.

Ông nhớ nhất những chuyến phà trong đêm. Không được bật đèn, người lái chỉ định hướng bằng những cọc tiêu nhỏ và kinh nghiệm thuộc lòng từng dòng chảy. Nhiều khi sương mù dày đặc, khoảng cách giữa hai bờ gần như biến mất. Chỉ cần lệch tay lái một chút là cả phà có thể va vào bãi cạn hoặc trôi khỏi luồng.

Có lần, một đoàn xe chở đạn đến bến đúng lúc còi báo động vang lên. Máy bay địch đang lao tới. Nếu dừng lại, cả đoàn xe sẽ trở thành mục tiêu. Nếu cho phà xuất bến, nguy cơ bị phát hiện cũng rất lớn. Sau vài giây suy nghĩ, người chỉ huy quyết định cho phà sang sông ngay.

Ông cùng mọi người lặng lẽ đẩy phà rời bến.

Giữa dòng sông, tiếng động cơ máy bay gầm rú ngay trên đầu.

Không ai nói một lời.

Ai cũng nắm chặt vị trí của mình.

May mắn, màn sương dày đã che khuất con phà nhỏ.

Đoàn xe sang bờ an toàn.

Đến khi chuyến cuối cùng cập bến, mọi người mới nhận ra lưng áo ai cũng ướt đẫm mồ hôi.

Có những ngày bến phà bị đánh hỏng nhiều lần. Gỗ gãy thì thay gỗ. Dây cáp đứt thì nối lại. Phà chìm thì tìm cách trục vớt. Điều kỳ lạ là sáng hôm sau, bến phà lại hoạt động như chưa từng bị bom cày xới.

Ông cười hiền khi kể rằng mình chưa từng nghĩ bản thân là người anh hùng. Ông chỉ làm công việc của mình, giống như bao người khác đang ngày đêm giữ cho mạch máu giao thông không bị đứt đoạn.

Sau ngày đất nước thống nhất, bến phà hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Cây cầu mới được xây dựng, những chuyến phà dần lùi vào ký ức. Ông trở về làm nông, ít khi nhắc đến quãng đời tuổi trẻ của mình. Chỉ đến khi con cháu hỏi, ông mới mang ra chiếc còi điều hành cũ đã ngả màu thời gian.

Chiếc còi ấy từng vang lên hàng nghìn lần.

Có khi để báo hiệu phà cập bến.

Có khi để nhắc đoàn xe chuẩn bị xuất phát.

Cũng có khi để báo động mọi người tìm nơi trú ẩn.

Nó không còn phát ra âm thanh trong trẻo như trước, nhưng mỗi lần cầm lên, ông lại nhớ rất rõ khuôn mặt của những người đồng đội đã cùng mình đứng giữa bến sông năm ấy.

Một lần, đứa cháu nội theo ông ra bờ Long Đại. Nhìn dòng sông hiền hòa, cậu bé hỏi:

"Ông ơi, ngày xưa ở đây có thật nhiều bom lắm hả?"

Ông gật đầu.

"Bom nhiều."

"Nhưng người không bỏ bến."

Đứa trẻ lại hỏi:

"Vì sao?"

Ông nhìn xa về phía cây cầu bắc ngang dòng sông rồi chậm rãi đáp:

"Vì nếu bến phà dừng lại..."

"...thì con đường vào tiền tuyến cũng sẽ dừng lại."

Cậu bé im lặng rất lâu.

Có lẽ, đó là lần đầu tiên em hiểu rằng sự bình yên của một dòng sông hôm nay đã từng được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu của những con người bình dị.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng mỗi lần đứng trước dòng Long Đại, ông vẫn thấy như những chuyến phà năm xưa đang lặng lẽ cập bến. Tiếng gọi nhau í ới giữa màn sương, tiếng động cơ nổ khẽ và ánh mắt quyết tâm của những người lao động bình thường đã hòa thành một phần ký ức không thể phai mờ.

Có những người đi vào lịch sử bằng những chiến công hiển hách. Cũng có những người chỉ lặng lẽ đứng nơi bến sông, giữ cho từng chuyến phà vượt dòng nước an toàn. Chính họ đã góp phần viết nên con đường của chiến thắng bằng những công việc bình dị nhất, để hôm nay, trên dòng Long Đại hiền hòa, những cây cầu nối liền hai bờ cũng là nhịp cầu nối giữa quá khứ hào hùng và cuộc sống thanh bình của hôm nay.