Người giá súng ở Mường Pồn

Tuổi trẻ trên miền đá Cao Bằng

Bế Văn Đàn sinh năm 1931, người dân tộc Tày, ở xã Quang Vinh (nay là xã Triệu Ẩu), huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng. Cha làm thợ mỏ, mẹ mất sớm — tuổi thơ anh lớn lên trong cảnh nghèo, giữa một gia đình có truyền thống cách mạng. Từ nhỏ, chứng kiến cảnh quê hương bị giặc giày xéo, cậu thiếu niên ấy đã tham gia du kích địa phương, học cách cầm súng trước khi kịp học hết chữ.

Bước ngoặt vào quân ngũ

Đầu năm 1949, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, Bế Văn Đàn xung phong nhập ngũ. Anh được biên chế vào Đại đội 674, Tiểu đoàn 251, Trung đoàn 174, Đại đoàn 316 — một trong những đơn vị chủ lực của quân đội non trẻ. Từ đó, anh có mặt trong nhiều chiến dịch, mang theo lời hứa thầm lặng của một người lính: không lùi bước.

Người liên lạc giữa lửa đạn

Trong chiến cuộc Đông Xuân 1953–1954, khi cả nước dồn sức cho chiến dịch Điện Biên Phủ, Bế Văn Đàn được phân công làm liên lạc viên tiểu đoàn. Đây là công việc không có trong sổ vàng thành tích, nhưng lại là mạch máu nối những mệnh lệnh sống còn giữa các đơn vị đang tử chiến. Băng qua đạn pháo để truyền tin, với người lính ấy, đơn giản là một phần của nhiệm vụ.

Mường Pồn — đêm không còn khoảng lặng

Tại Mường Pồn, một đại đội của tiểu đoàn anh nhận lệnh bao vây, giữ chặt quân Pháp. Nhưng quân địch, đông hơn với hai đại đội có pháo binh yểm trợ, liên tục phản kích hòng phá vòng vây. Giữa tình thế cấp bách ấy, một khẩu trung liên cần được kê cao để bắn chặn, nhưng không còn thời gian, không còn điểm tựa. Bế Văn Đàn lao tới, ghé vai mình làm giá súng cho đồng đội.

Khoảnh khắc không thể lùi

Anh bị thương ngay trong lúc đó. Nhưng khẩu súng vẫn cần một bờ vai, và trận đánh vẫn cần từng viên đạn. Anh tiếp tục đứng, dù đã trúng thêm hai vết thương nữa, cho đến khi ngã xuống — hai tay vẫn ghì chặt chân súng trên vai mình. Không có lời hô hào nào được ghi lại trong khoảnh khắc ấy, chỉ có một cơ thể đã chọn cách đứng thẳng đến hơi thở cuối cùng, để đồng đội phía sau còn có thể chiến đấu tiếp.

Về thời điểm chính xác anh ngã xuống, các tư liệu hiện còn chưa hoàn toàn thống nhất; nhưng sự kiện "lấy thân mình làm giá súng" tại Mường Pồn, trong mùa đông năm 1953, thì được nhiều nguồn chính thống ghi nhận nhất quán.

Tại đại hội mừng công của đơn vị, đồng chí được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất và bầu là Chiến sĩ thi đua số một của tiểu đoàn. Sau này, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cùng Huân chương Quân công hạng Nhì. Tháng 5/1959, hài cốt anh được đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ A1, tỉnh Điện Biên.

Bảy mươi năm sau, con đường mang tên Bế Văn Đàn vẫn chạy qua nhiều thành phố, nhưng điều đáng nhớ không phải là cái tên trên biển đường. Đó là hình ảnh một người trẻ, sinh ra trong nghèo khó, chọn cách dùng chính thân thể mình làm điểm tựa cho đồng đội — không phải vì được dạy phải làm anh hùng, mà vì lúc ấy, không còn ai khác để làm việc đó. Giữa thời bình hôm nay, câu chuyện ấy không cần được tô vẽ thêm gì cả. Nó chỉ cần được nhớ đúng như nó đã từng xảy ra.