Người giải mã "tử thần" ở ngã ba lửa: Chuyện kỹ sư Hoàng Kim Giao và cuộc đấu trí với bom từ trường Mỹ
"Trong cuộc chiến tranh ngăn chặn khốc liệt dọc tuyến đường Trường Sơn, đế quốc Mỹ đã biến bầu trời Khu 4 thành bãi thử của những vũ khí công nghệ tối tân nhất, mà đỉnh điểm là các loại bom từ trường, bom nổ chậm chực chờ nuốt chửng từng đoàn xe ra trận. Giữa tọa độ chết ấy, có một người lính trẻ mang theo compa, sổ tay kỹ thuật và chiếc đồng hồ vạn năng bước thẳng vào tâm bom nổ. Liệt sĩ, Thiếu úy Hoàng Kim Giao – nghiên cứu viên trẻ tuổi của Viện Kỹ thuật Quân sự – đã biến cuộc chiến phá bom thành trận địa đấu trí căng thẳng giữa bộ não nhà khoa học Việt Nam với cả cỗ máy chiến tranh điện tử Lầu Năm Góc. Sự hy sinh của anh ở tuổi 26 ngay tại yết hầu Truông Bồn không chỉ để thông đường cho xe lăn bánh, mà còn mở đường cho nền khoa học kỹ thuật quân sự nước nhà làm chủ những bí mật tối tân nhất của đối phương."
Giác ngộ khoa học và con đường của người lính kỹ thuật
Hoàng Kim Giao sinh năm 1942 trong một gia đình trí thức giàu truyền thống tại nội thành Hải Phòng – thành phố Cảng rực lửa và kiên cường. Sớm bộc lộ niềm say mê đặc biệt với toán học, vật lý và các thiết bị vô tuyến điện, cậu học trò đất Cảng luôn ấp ủ ước mơ dùng tri thức khoa học để phụng sự quê hương.
Đầu thập niên 1960, Hoàng Kim Giao thi đỗ vào Đại học Bách khoa Hà Nội, ngành Vô tuyến điện. Đây là thời kỳ không quân Mỹ bắt đầu leo thang đánh phá miền Bắc. Giữa lúc giảng đường đại học đang rộng mở với tương lai đầy hứa hẹn, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, người sinh viên ưu tú ấy tình nguyện nhập ngũ, khoác lên mình bộ quân phục màu xanh áo lính.
Nhận thấy tố chất tư duy nhạy bén và nền tảng kỹ thuật vững vàng của anh, quân đội đã điều động Hoàng Kim Giao về Viện Kỹ thuật Quân sự (nay là Viện Khoa học và Công nghệ Quân sự - Bộ Quốc phòng) với tư cách là nghiên cứu viên chuyên sâu về vũ khí công nghệ cao.
Cuộc đụng đầu với "tử thần công nghệ"
Năm 1968, cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt. Nhằm cắt đứt tuyến chi viện huyết mạch từ hậu phương lớn miền Bắc vào tiền tuyến lớn miền Nam, không quân Mỹ dốc toàn lực đánh phá "cổ chai" Quân khu 4, đặc biệt là các huyết mạch giao thông ở Nghệ An và Hà Tĩnh.
Tại đây, đối phương không chỉ dùng bom phá thông thường mà ồ ạt thả các loại bom từ trường (MK-52, MK-36...), bom nổ chậm ngụy trang tinh vi:
Khác với bom nổ va chạm, bom từ trường nằm im lìm dưới lòng đất, đáy sông, mép ngầm. Khi có một khối sắt thép lớn đi qua (như xe tải Giải phóng) làm biến thiên từ trường trái đất, ngòi nổ điện tử lập tức kích hoạt, xé toạc đoàn xe chi viện.
Nhiều đoàn xe bị chặn lại ở các ngã ba trọng điểm; thương vong, ách tắc giao thông đe dọa trực tiếp đến dòng hàng và quân lương ra chiến trường.
Để phá được loại bom này, các đơn vị công binh lúc đầu phải dùng phương pháp kích nổ thô sơ, tổn thất xương máu rất lớn mà không giải quyết được triệt để.
Mệnh lệnh cấp bách từ Bộ Quốc phòng vang lên: Phải có cán bộ khoa học kỹ thuật trực tiếp ra hiện trường mổ xẻ ngòi nổ, tìm ra nguyên lý hoạt động để chế tạo thiết bị phá hủy chúng hàng loạt. Thiếu úy Hoàng Kim Giao cùng tổ nghiên cứu hỏa tốc lên đường tiến vào "chảo lửa" Nghệ An.
Đấu trí từng giây với bom nổ chậm
Đến mặt trận, Hoàng Kim Giao không ngồi trong căn hầm chỉ huy để xem báo cáo. Anh khoác túi đồ nghề, trực tiếp ra các bãi bom còn bốc khói khét lẹt ở Đô Lương, Nam Đàn, Truông Bồn.
"Phẫu thuật" bom sống giữa thanh thiên bạch nhật:
Muốn biết cơ chế kích nổ của ngòi nổ từ trường Mỹ, cách duy nhất là phải tháo ngòi nổ ra khỏi quả bom nguyên vẹn. Đó là một công việc chỉ cần sai số một phần milimét hay một sơ suất nhỏ về điện tích tĩnh cũng đủ khiến người nghiên cứu tan biến thành mây khói.
Với đôi bàn tay khéo léo của người thợ kỹ thuật và bộ óc lạnh lùng, tỉnh táo của nhà khoa học, Hoàng Kim Giao đã kiên nhẫn tháo từng con ốc, vô hiệu hóa từng mạch điện phân cực, mổ xẻ thành công nhiều quả bom từ trường còn nguyên chốt kích hoạt.
Sáng chế khí tài rà phá bom mìn tại chỗ:
Từ các sơ đồ mạch điện thu được trong lòng đất, anh cùng đồng đội tại hiện trường đã phác thảo nguyên lý cảm ứng từ, chế tạo thành công thiết bị tạo từ trường nhân tạo (khung dây phát từ lực mạnh) gắn trên xe hoặc thuyền kéo đi trước để kích nổ bom từ xa.
Sáng kiến này đã lập tức giải phóng hàng chục điểm nghẽn giao thông, bảo toàn sinh mạng cho hàng trăm chiến sĩ công binh và lái xe Trường Sơn.
Khoảnh khắc hy sinh bất tử tại Truông Bồn
Ngày 30 tháng 12 năm 1968, tại khu vực Truông Bồn (xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An) – nơi được mệnh danh là túi bom của tuyến đường 15A – không quân Mỹ điên cuồng trút hàng loạt bom từ trường kiểu mới hòng phong tỏa hoàn toàn lối ra tiền tuyến trước đợt vận chuyển lớn của ta.
Phát hiện loại ngòi nổ có kết cấu và tín hiệu xung điện khác thường, Thiếu úy Hoàng Kim Giao lập tức xung phong cùng các chiến sĩ công binh tiếp cận hiện trường:
Anh thận trọng bò vào vị trí quả bom lớn nhất nằm sát mép đường ngầm, tự tay đo đạc các thông số điện trường và chuẩn bị thao tác vô hiệu hóa ngòi nổ để mở đường cho đoàn xe đang dồn ứ phía sau.
Giữa lúc công việc bóc tách ngòi nổ đang ở giai đoạn then chốt nhất, cơ chế hẹn giờ tự hủy tinh vi kết hợp cảm biến từ của quả bom thứ hai gần đó bất ngờ kích hoạt liên hoàn.
Một tiếng nổ kinh thiên động địa xé toạc mặt đất Truông Bồn. Hoàng Kim Giao cùng một số đồng đội công binh ngã xuống ngay trên miệng hố bom, khi cuốn sổ tay kỹ thuật còn vương đầy bụi đất đỏ bazan và những dòng ghi chép dang dở.
Năm ấy, người kỹ sư tài hoa của Viện Kỹ thuật Quân sự vừa tròn 26 tuổi – độ tuổi thanh xuân rực rỡ nhất của đời người.
Tượng đài trí tuệ trong lòng đất mẹ
Sự hy sinh lẫm liệt của Hoàng Kim Giao đã không vô ích. Toàn bộ các thông số kỹ thuật, bản vẽ ngòi nổ và kinh nghiệm phá bom từ trường mà anh gửi về trước đó đã giúp Viện Kỹ thuật Quân sự hoàn thiện thiết bị rà phá bom phóng từ trường cơ giới (như xe phóng từ, ca-nô phá bom từ trường), đánh bại hoàn toàn âm mưu phong tỏa tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn của không quân Mỹ.
Năm 2010, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã ký quyết định truy tặng Liệt sĩ, Thiếu úy Hoàng Kim Giao danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Cuộc đời 26 mùa xuân của kỹ sư Hoàng Kim Giao là một nốt nhạc tráng lệ trong bản hòa ca chống Mỹ cứu nước. Anh không trực tiếp cầm súng ngắm bắn quân thù, nhưng bằng lòng quả cảm phi thường và khối óc khoa học sáng ngời, anh đã dũng mãnh đối mặt với những cỗ máy giết người hiện đại nhất, tạc nên hình tượng bất tử về người trí thức cách mạng Việt Nam: sẵn sàng lấy thân mình làm ngòi nổ mở đường cho Tổ quốc đi tới ngày toàn thắng.
