NGƯỜI GIEO MẦM TRI THỨC TRÊN ĐẤT ĐỒNG THÁP

Sinh ngày 30 tháng 4 năm 1945 tại làng Bình Thành, nay thuộc xã Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp, Trần Phước Dường lớn lên trong những năm tháng đất nước còn nhiều khó khăn. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là người ham học và luôn nuôi dưỡng khát vọng khám phá tri thức. Sau những năm học ở quê nhà, ông lên Sài Gòn tiếp tục con đường học tập và năm 1966 tốt nghiệp Cử nhân Sinh học tại Viện Đại học Sài Gòn.

Niềm đam mê khoa học đã đưa ông đến với giảng đường Đại học Khoa học, Viện Đại học Cần Thơ với cương vị giảng nghiệm viên. Nhưng đối với ông, đó mới chỉ là bước khởi đầu. Mong muốn tiếp cận nền khoa học tiên tiến trên thế giới đã thôi thúc ông sang Hoa Kỳ học tập tại Đại học Michigan State University. Sau bốn năm miệt mài nghiên cứu, từ năm 1968 đến năm 1972, ông xuất sắc bảo vệ thành công học vị Tiến sĩ, trở thành một trong số ít nhà khoa học Việt Nam được đào tạo bài bản ở nước ngoài trong lĩnh vực sinh học thời điểm ấy.

Sau khi hoàn thành chương trình nghiên cứu, ông lựa chọn trở về quê hương thay vì tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài. Với ông, tri thức chỉ thật sự có ý nghĩa khi được cống hiến cho đất nước và phục vụ nhân dân. Trở về Đại học Cần Thơ, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như giảng sư, quyền Khoa trưởng Đại học Khoa học, rồi giáo viên, Phó Chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi – Thủy sản – Chế biến thực phẩm sau ngày đất nước thống nhất.

Trong những năm đầu xây dựng đất nước sau chiến tranh, Đồng bằng sông Cửu Long đứng trước vô vàn khó khăn. Những vùng đất phèn, đất ngập nước rộng lớn của Đồng Tháp Mười vẫn còn hoang hóa, sản xuất nông nghiệp gặp nhiều trở ngại. Là một nhà khoa học gắn bó với thực tiễn, Giáo sư Trần Phước Dường đã dành nhiều tâm huyết nghiên cứu các giải pháp sinh học nhằm phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững. Ông cùng các đồng nghiệp đóng góp nhiều công trình khoa học quan trọng, góp phần thực hiện chủ trương khai phá Đồng Tháp Mười, biến những cánh đồng hoang thành những vùng sản xuất lúa hai vụ màu mỡ, góp phần cải thiện đời sống của người dân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế của địa phương.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất trong sự nghiệp của ông là những nghiên cứu về hệ sinh thái đất ngập nước Tràm Chim. Trong bối cảnh nhiều khu vực đất ngập nước đang đứng trước nguy cơ bị khai thác quá mức, ông đã cùng các nhà khoa học tiến hành nghiên cứu, đánh giá giá trị sinh học và sinh thái của vùng đất này. Những kết quả nghiên cứu ấy trở thành cơ sở khoa học quan trọng để tỉnh Đồng Tháp xây dựng luận án trình Chính phủ quyết định bảo vệ, tôn tạo và phát triển nơi đây thành Vườn Quốc gia Tràm Chim. Đến hôm nay, Tràm Chim không chỉ là niềm tự hào của Đồng Tháp mà còn là khu Ramsar có tầm quan trọng quốc tế, góp phần gìn giữ đa dạng sinh học quý giá của Việt Nam.

Không chỉ là một nhà khoa học xuất sắc, Giáo sư Trần Phước Dường còn là một nhà giáo mẫu mực. Trong suốt nhiều thập kỷ công tác tại Trường Đại học Cần Thơ, ông luôn xem việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là nhiệm vụ quan trọng nhất. Từ giảng đường đại học đến phòng thí nghiệm, ông tận tình hướng dẫn biết bao thế hệ sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh. Nhiều người trong số họ sau này trở thành những nhà khoa học, giảng viên và cán bộ quản lý có nhiều đóng góp cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng như cả nước.

Năm 1980, ông được phong học hàm Phó Giáo sư và giữ chức Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đạm Sinh học của Trường Đại học Cần Thơ. Đến năm 1986, ông tiếp tục sang Pháp nghiên cứu tại Trung tâm Orsay thuộc Đại học Paris XI với tư cách nghiên cứu viên của CNRS. Những năm tháng làm việc trong môi trường khoa học quốc tế đã giúp ông tiếp thu nhiều thành tựu mới để khi trở về Việt Nam tiếp tục phát triển ngành công nghệ sinh học.

Từ năm 1989, ông giữ nhiều trọng trách như Phó Giáo sư, Giáo sư và Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ. Dưới sự lãnh đạo của ông, nhà trường không ngừng mở rộng quy mô đào tạo, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và tăng cường hợp tác quốc tế, từng bước khẳng định vị thế là một trong những trung tâm đào tạo và nghiên cứu hàng đầu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Kể từ năm 1997, trên cương vị Giám đốc Viện Nghiên cứu và Phát triển Công nghệ Sinh học, Giáo sư Trần Phước Dường tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp nghiên cứu khoa học. Ông luôn khuyến khích các thế hệ trẻ mạnh dạn nghiên cứu, sáng tạo và ứng dụng khoa học vào thực tiễn sản xuất, góp phần phát triển nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng với điều kiện tự nhiên của vùng đồng bằng.

Những đóng góp bền bỉ của ông đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như danh hiệu Nhà giáo Ưu tú, Nhà giáo Nhân dân, Huân chương Lao động hạng Ba cùng nhiều huy chương vì sự nghiệp giáo dục, khoa học và công nghệ, đại đoàn kết dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, phát triển nghề cá, giai cấp nông dân và thế hệ trẻ. Tuy nhiên, đối với ông, phần thưởng lớn nhất có lẽ chính là sự trưởng thành của biết bao học trò và những đổi thay tích cực trên chính quê hương Đồng Tháp.

Nhìn lại chặng đường đã qua, Giáo sư Trần Phước Dường không chỉ là một nhà khoa học tiêu biểu mà còn là biểu tượng của tinh thần học tập không ngừng, của lòng yêu quê hương và trách nhiệm với cộng đồng. Cuộc đời ông là minh chứng rằng tri thức, khi được đặt vào sự phục vụ con người, sẽ tạo nên những giá trị bền vững cho xã hội. Những đóng góp của ông vẫn đang tiếp tục được kế thừa qua các thế hệ nhà khoa học trẻ, để những hạt giống tri thức ông gieo trồng ngày nào tiếp tục đơm hoa kết trái trên mảnh đất Đồng Tháp và khắp Đồng bằng sông Cửu Long.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử Đồng Tháp, Nhân vật lịch sử Đồng Tháp.

https://dongthap.gov.vn/chi-tiet-bai-viet-nvls?id=6403963