Người gieo mùa vàng trên những cánh đồng Việt Nam

Lương Định Của là một nhà khoa học nông nghiệp tài giỏi, sinh năm 1920 tại Sóc Trăng. Sau nhiều năm học tập và nghiên cứu ở nước ngoài, ông trở về Việt Nam, đem kiến thức phục vụ nhân dân. Trong những năm chiến tranh, ông dành cả tâm huyết nghiên cứu, lai tạo nhiều giống cây trồng, đặc biệt là giống lúa Nông nghiệp I, góp phần nâng cao năng suất và bảo đảm lương thực cho đất nước. Ông không trực tiếp cầm súng chiến đấu, nhưng đã góp phần vào cuộc đấu tranh bằng trí tuệ và khoa học. Với những cống hiến lớn lao cho nền nông nghiệp Việt Nam, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Cuộc đời Lương Định Của là hình ảnh đẹp của một người trí thức yêu nước, luôn gieo những “hạt giống” cho tương lai quê hương.

ó những người bước vào lịch sử bằng những chiến công nơi chiến trường. Cũng có những người chẳng cầm súng, nhưng cả cuộc đời vẫn chiến đấu — chiến đấu với đất đai khô cằn, với đói nghèo, với những mùa màng thất bát để giữ lấy sự sống cho quê hương. Giáo sư, Bác sĩ Nông học Lương Định Của là một con người như thế.

Ông sinh ngày 16 tháng 8 năm 1920 tại làng Đại Ngãi, tỉnh Sóc Trăng, trong một gia đình trí thức giàu lòng yêu nước. Từ nhỏ, Lương Định Của đã nổi tiếng thông minh, ham học. Tuổi thơ của ông sớm trải qua những mất mát khi cha mẹ qua đời lúc ông mới khoảng mười hai, mười ba tuổi. Nhưng nghịch cảnh không thể dập tắt khát vọng học tập. Người bác trong gia đình đã nuôi dưỡng và tạo điều kiện để ông tiếp tục con đường học vấn. Từ Sài Gòn, Hồng Kông rồi sang Nhật Bản, chàng trai miền Nam ấy không ngừng tìm kiếm tri thức.

Nhưng điều đáng quý nhất ở Lương Định Của không chỉ là học vấn.

Đó là câu hỏi luôn day dứt trong ông: Tri thức mình học được sẽ đem lại điều gì cho quê hương?

Giữa những năm tháng thế giới chìm trong chiến tranh, ông lựa chọn con đường nghiên cứu nông học. Tại Nhật Bản, ông theo đuổi lĩnh vực di truyền và chọn giống cây trồng, tập trung vào việc tạo ra những giống lúa mới. Năm 1951, ông bảo vệ xuất sắc luận án về phương pháp xử lý đa bội thể nhằm tạo giống lúa mới. Những công trình nghiên cứu ấy đã mở ra một hướng đi quan trọng trong khoa học nông nghiệp.

Thế nhưng, một nhà khoa học chân chính không thể chỉ sống trong phòng thí nghiệm.

Lương Định Của luôn hướng mắt về những cánh đồng và người nông dân.

Năm 1949, ông trở về nước, tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp ở miền Tây Nam Bộ. Những năm tháng chiến tranh đã cho ông hiểu sâu sắc hơn một điều: muốn một dân tộc đứng vững, ngoài ý chí chiến đấu còn cần lương thực; muốn người dân bám đất, bám làng, họ phải có những mùa lúa đủ đầy.

Bởi vậy, sau năm 1954, khi tập kết ra miền Bắc, ông bắt đầu một hành trình mới.

Đó là những năm miền Bắc vừa bước ra khỏi chiến tranh, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn. Trên những thửa ruộng, người nông dân vẫn phải đối mặt với giống cây năng suất thấp, thiên tai và điều kiện sản xuất thiếu thốn. Trong hoàn cảnh ấy, Lương Định Của không chọn cuộc sống an nhàn của một nhà khoa học. Ông tìm đến đồng ruộng, đến những vùng đất nơi người nông dân đang ngày đêm vật lộn với cái đói.

Người ta kể rằng ông thường xuất hiện với dáng vẻ giản dị giữa đồng ruộng, đôi mắt chăm chú quan sát từng cây lúa, từng bông lúa. Ông nói chuyện với nông dân, lắng nghe những kinh nghiệm mà sách vở không thể dạy. Đối với ông, ruộng đồng chính là một phòng thí nghiệm rộng lớn nhất.

Từ những nghiên cứu và thử nghiệm miệt mài, nhiều giống cây trồng mới lần lượt ra đời.

Nổi bật trong đó là giống lúa Nông nghiệp I, được ông lai tạo từ giống Ba Thắc của miền Nam với Kun Ko của Nhật Bản. Giống lúa này được đưa vào sản xuất từ những năm 1960 và trở thành một trong những giống lúa Việt Nam nổi tiếng một thời. Bên cạnh lúa, ông còn nghiên cứu và tạo ra nhiều giống cây trồng khác, góp phần nâng cao năng suất nông nghiệp.

Nhưng trong thời chiến, một giống lúa tốt không chỉ có ý nghĩa kinh tế.

Nó là từng bát cơm cho người dân.

Là lương thực cho những đoàn quân lên đường.

Là niềm hy vọng của những gia đình đang sống trong những năm tháng khốc liệt nhất của lịch sử.

Vì thế, công việc của Lương Định Của cũng mang trong mình một màu sắc rất riêng của “một thời hoa lửa”. Nếu ngoài mặt trận, người chiến sĩ đối diện với bom đạn thì trên đồng ruộng, người nông dân và những nhà khoa học như ông đối diện với cái đói, với thiên tai và sự thiếu thốn. Mỗi hạt giống mới gieo xuống đất cũng giống như một lời khẳng định rằng: dù chiến tranh khốc liệt đến đâu, sự sống vẫn phải được tiếp nối.

Có một hình ảnh rất đẹp khi nghĩ về Lương Định Của: một người trí thức được đào tạo ở nước ngoài nhưng lại dành phần lớn tâm huyết cho những thửa ruộng Việt Nam.

Ông không dựng tượng cho mình bằng đá.

Ông dựng nên “tượng đài” bằng những hạt giống.

Từ bàn tay và trí tuệ của ông, những giống cây mới được đưa về với người nông dân. Từ những lớp học và công trình nghiên cứu của ông, nhiều thế hệ cán bộ khoa học nông nghiệp được đào tạo. Ông góp phần đặt nền móng cho nền nông nghiệp hiện đại và cho nghề lúa Việt Nam.

Ngày 4–6 tháng 5 năm 1962, Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ III được tổ chức tại Hà Nội. Trong số những cá nhân tiêu biểu được tuyên dương có nhà nông học Lương Định Của, với những đóng góp trong việc tạo ra các giống cây nông nghiệp có năng suất cao.

Danh hiệu Anh hùng Lao động vì thế không chỉ là phần thưởng dành cho một cá nhân. Nó ghi nhận một cuộc đời đã biến tri thức thành sức mạnh phục vụ nhân dân.

Nhưng có lẽ, đối với Lương Định Của, điều khiến ông vui nhất không phải là những lời ca ngợi.

Đó là khoảnh khắc nhìn thấy ruộng lúa xanh tốt.

Là tiếng người nông dân gọi tên giống lúa mới.

Là một mùa vàng trĩu hạt.

Là khi những công trình nghiên cứu của mình không còn nằm trên giấy, mà thực sự bước ra cuộc sống.

Trong những năm cuối đời, dù sức khỏe không còn tốt, ông vẫn tiếp tục làm việc. Ông dành trọn tâm huyết cho khoa học, cho giáo dục và cho nền nông nghiệp nước nhà. Ngày 28 tháng 12 năm 1975, Giáo sư Lương Định Của qua đời tại Hà Nội.

Ông ra đi khi đất nước vừa bước sang một trang mới của lịch sử.

Chiến tranh đã kết thúc.

Nhưng những hạt giống mà ông gieo thì vẫn tiếp tục nảy mầm.

Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày người nông học tài hoa ấy rời xa cuộc đời, nhưng tên tuổi Lương Định Của vẫn được nhắc đến như một trí thức yêu nước, một nhà khoa học tận tụy với nông dân và một trong những người đặt nền móng quan trọng cho khoa học nông nghiệp Việt Nam.

Có thể người đời sẽ nhớ đến ông qua những giống lúa, những công trình nghiên cứu, những thế hệ học trò mà ông đào tạo.

Nhưng sâu hơn tất cả những điều ấy là một bài học về cách một con người có thể sống trọn vẹn với quê hương.

Lương Định Của đã từng đi rất xa để học hỏi tri thức của thế giới. Nhưng cuối cùng, ông trở về với những cánh đồng Việt Nam.

Ông đem khoa học trở về với đất.

Đem hạt giống trở về với người nông dân.

Và đem cả cuộc đời mình đặt vào tương lai của đất nước.

Giữa một thời hoa lửa, khi bom đạn có thể phá tan nhà cửa, ruộng đồng và làng mạc, ông đã chọn gieo xuống đất những mầm sống. Bởi ông hiểu rằng, một đất nước muốn đi qua chiến tranh không chỉ cần những con người biết chiến đấu, mà còn cần những con người biết gieo mầm cho ngày mai.

Và có lẽ, đó chính là ý nghĩa đẹp nhất trong cuộc đời Anh hùng Lao động Lương Định Của:

Có những người chiến đấu bằng tiếng súng. Có những người chiến đấu bằng trí tuệ. Và có những người chiến đấu bằng cách gieo một hạt giống xuống đất — để sau những mùa hoa lửa, quê hương lại có những mùa vàng.