NGƯỜI GIỮ CỬA BIỂN VÀ CÂU CHUYỆN VỀ ĐẢO LÝ SƠN

Ngày nay, Lý Sơn là một huyện đảo nổi tiếng của Quảng Ngãi, nơi có những cánh đồng tỏi nằm giữa màu xanh của biển, những vách đá núi lửa kỳ vĩ và những con thuyền đánh cá ngày ngày ra khơi. Khách du lịch đến đảo thường bị cuốn hút bởi vẻ đẹp của biển trời, nhưng ít ai biết rằng dưới lớp đất đỏ bazan và những con đường ven biển ấy là câu chuyện hàng trăm năm về những người dân đã âm thầm góp phần khẳng định chủ quyền của Việt Nam trên vùng biển Hoàng Sa.

Từ nhiều thế kỷ trước, cư dân đảo Lý Sơn đã gắn bó với biển. Họ sống bằng nghề đánh bắt, trồng trọt và làm muối, nhưng biển đối với họ không chỉ là nơi kiếm sống. Biển còn là con đường đưa những người lính của Đội Hoàng Sa ra khơi thực hiện nhiệm vụ.

Vào thời các chúa Nguyễn, nhà nước đã tổ chức các đội dân binh, trong đó nổi tiếng là Đội Hoàng Sa, để ra vùng biển Hoàng Sa thực hiện nhiều nhiệm vụ như khai thác sản vật, đo đạc, tuần tra và thực hiện các công việc theo lệnh của chính quyền. Những người được tuyển chọn phần lớn là người dân vùng ven biển, đặc biệt có nhiều người đến từ đảo Lý Sơn.

Mỗi khi có lệnh ra biển, họ phải chuẩn bị lương thực và nước uống cho một chuyến đi dài ngày. Biển Đông khi ấy không có những con tàu hiện đại, cũng chẳng có hệ thống định vị hay phương tiện liên lạc như ngày nay. Người đi biển phải dựa vào kinh nghiệm, vào hướng gió, con nước và những dấu hiệu tự nhiên để tìm đường.

Chuyến đi Hoàng Sa vì thế luôn ẩn chứa hiểm nguy.

Có người đi rồi trở về.

Có người nhiều tháng sau mới về đến đất liền.

Nhưng cũng có những người mãi mãi không trở lại.

Người dân Lý Sơn gọi họ bằng một cái tên rất đặc biệt: những người lính Hoàng Sa.

Trước ngày lên đường, gia đình thường chuẩn bị cho họ những vật dụng cần thiết. Có những người thân biết rằng chuyến đi ấy có thể rất nguy hiểm nhưng vẫn tiễn con, tiễn chồng, tiễn anh em ra biển.

Những người đi cũng hiểu điều đó.

Họ biết biển rộng hơn rất nhiều so với những gì mình có thể nhìn thấy từ bờ.

Họ biết những cơn bão có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Nhưng họ vẫn lên thuyền.

Trong ký ức dân gian của người dân Lý Sơn còn lưu truyền những câu chuyện về lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa, một nghi lễ được tổ chức để tiễn những người lính ra biển. Những hình nhân, vật dụng tượng trưng và lễ vật được chuẩn bị như một cách gửi gắm tình cảm của gia đình đối với người sắp lên đường.

Điều khiến nghi lễ ấy xúc động là người dân không chỉ cầu mong người đi bình an trở về. Họ còn chuẩn bị tinh thần cho khả năng người thân của mình sẽ không trở lại.

Đó là một sự hy sinh rất lặng lẽ.

Không có tiếng súng.

Không có chiến hào.

Không có trận đánh được ghi chép trong sử sách bằng những con số lớn.

Chỉ có một chiếc thuyền nhỏ rời bến và một gia đình đứng lại nhìn theo.

Những người lính Hoàng Sa ngày ấy có thể không nghĩ rằng việc mình làm sẽ được nhắc đến hàng trăm năm sau. Họ chỉ biết mình đang thực hiện nhiệm vụ được giao và bảo vệ những vùng biển mà cha ông đã gắn bó từ lâu.

Chính những con người bình thường ấy đã để lại một truyền thống đặc biệt cho đảo Lý Sơn.

Ngày nay, khi đến đảo, người ta có thể tìm hiểu về Nhà trưng bày Hải đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải, những ngôi đình, nhà thờ họ và các di tích liên quan đến Đội Hoàng Sa. Những hiện vật, gia phả và câu chuyện được lưu giữ giúp thế hệ sau hình dung phần nào về cuộc sống của những người từng vượt biển từ một hòn đảo nhỏ để thực hiện nhiệm vụ.

Nhưng có lẽ điều khiến người ta nhớ nhất vẫn là câu chuyện về những gia đình.

Họ đã sống với biển qua nhiều thế hệ. Họ biết biển có thể cho mình cá tôm, cho mình cuộc sống, nhưng biển cũng có thể lấy đi người thân bất cứ lúc nào.

Vậy mà họ vẫn tiếp tục ra khơi.

Những chiếc thuyền vẫn rời bến.

Những người con của đảo vẫn nhìn về phía biển.

Và câu chuyện về Đội Hoàng Sa vẫn được kể lại cho con cháu.

Ngày nay, chúng ta có thể đi máy bay ra Lý Sơn chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, có thể dùng điện thoại để liên lạc với bất cứ ai ở cách xa hàng nghìn cây số và có những con tàu hiện đại đủ sức vượt biển trong điều kiện mà người xưa không thể tưởng tượng được.

Nhưng nếu đứng trên đảo vào một buổi chiều, nhìn về phía đường chân trời, ta sẽ hiểu vì sao những chuyến đi của người lính Hoàng Sa ngày trước lại đáng được trân trọng đến vậy.

Phía trước họ là một vùng biển mênh mông.

Phía sau họ là gia đình.

Và giữa hai nơi ấy chỉ có một chiếc thuyền gỗ nhỏ.

Họ ra đi mà không biết ngày trở về.

Có những người trở lại.

Có những người nằm lại giữa biển khơi.

Nhưng tên tuổi và câu chuyện của họ vẫn ở lại với đảo.

Có lẽ đó cũng là lý do Lý Sơn không chỉ là một hòn đảo đẹp.

Đó là một vùng đất lưu giữ ký ức về những con người đã sống, lao động và thực hiện nhiệm vụ giữa biển cả từ rất lâu trước khi chúng ta có những phương tiện hiện đại như hôm nay.

Mỗi mùa biển lặng, những con thuyền lại rời bến. Những người trẻ trên đảo tiếp tục nối nghiệp cha ông, tiếp tục ra biển kiếm sống. Và trong những câu chuyện được kể bên mâm cơm gia đình, bên những lễ nghi truyền thống, ký ức về những người lính Hoàng Sa vẫn được trao lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Họ không để lại những tượng đài khổng lồ.

Họ để lại một vùng biển trong ký ức.

Và có lẽ, đôi khi lịch sử được gìn giữ lâu nhất không phải bằng những pho tượng hay những cuốn sách dày, mà bằng câu chuyện của một gia đình kể cho con cháu mình nghe về những người đã từng rời bến và không bao giờ trở lại.