Người giữ đèn

Ngôi trường nhỏ nằm giữa vùng chiến khu chỉ được dựng bằng tre nứa đơn sơ. Mái lá thủng lỗ chỗ vì mưa bom, bàn ghế là những thân cây cắt vội. Nhưng tối nào nơi ấy cũng sáng lên bởi một ngọn đèn dầu nhỏ.

Người giữ ngọn đèn ấy là cô giáo Lan.

Lan mới hai mươi ba tuổi. Trước chiến tranh, cô từng là sinh viên sư phạm ở thành phố. Nhưng rồi bom đạn khiến trường học đóng cửa, cô tình nguyện về vùng sơ tán dạy trẻ con.

Người trong làng thường hỏi:
“Ở đây khổ thế này, sao cô không tìm nơi khác an toàn hơn?”

Lan chỉ cười:
“Nếu ai cũng bỏ đi thì bọn trẻ học với ai?”

Lớp học của cô có đủ mọi lứa tuổi.

Đứa nhỏ nhất mới sáu tuổi, ngày nào cũng ôm theo em bé đến lớp.
Đứa lớn nhất mười bốn tuổi nhưng chưa biết đọc vì chiến tranh kéo dài.

Ban ngày, lũ trẻ phải phụ gia đình đào hầm, gánh nước, nhặt khoai.
Tối đến mới có thể đi học.

Thế nên lớp học của Lan luôn bắt đầu khi trời đã tối hẳn.

Mỗi đêm, cô đều tự tay lau sạch chiếc đèn dầu cũ rồi đặt giữa lớp.

Ánh sáng yếu ớt ấy hắt lên những gương mặt lem luốc đất cát nhưng ánh mắt thì sáng rực.

Lan dạy từng con chữ thật chậm.

“A… B… C…”

Bọn trẻ đọc theo ê a.

Ngoài kia đôi khi tiếng bom vẫn vọng về từ xa. Mặt đất rung nhẹ từng hồi. Có đứa sợ quá bật khóc.

Lan liền ôm lấy nó:
“Không sao đâu. Còn cô ở đây.”

Một đêm nọ, khi lớp học đang diễn ra thì còi báo động vang lên chói tai.

Máy bay địch xuất hiện.

Tiếng động cơ gầm rú xé toạc bầu trời đêm.

“Xuống hầm mau!” — người dân hô lớn.

Lũ trẻ hoảng loạn chạy toán loạn. Có đứa ngã khóc giữa sân.

Lan lập tức lao ra bế thốc đứa bé lên rồi dẫn cả lớp xuống căn hầm nhỏ phía sau trường.

Bom bắt đầu rơi.

Mặt đất rung chuyển dữ dội. Đất cát từ nóc hầm rơi lả tả xuống tóc mọi người.

Trong bóng tối, lũ trẻ co rúm vì sợ hãi.

Bỗng Lan lấy từ trong túi ra chiếc đèn dầu nhỏ.

Cô châm lửa.

Ánh sáng vàng nhạt lập tức hiện lên giữa căn hầm tối om.

Lan dịu dàng nói:
“Các em nhìn xem, đèn vẫn sáng mà đúng không?”

Một bé gái run run hỏi:
“Cô ơi… lỡ trường mình sập thì sao?”

Lan im lặng vài giây rồi mỉm cười:
“Nếu trường sập… cô trò mình sẽ dựng lại cái mới.”

Bom vẫn nổ ngoài kia.

Nhưng trong căn hầm nhỏ, tiếng đánh vần lại vang lên đều đều.

“Quê… hương…”

“Đất… nước…”

Lan biết chiến tranh có thể phá hủy nhà cửa, ruộng đồng, thậm chí cả mạng người.

Nhưng nếu còn giữ được con chữ, thì hy vọng vẫn còn.

Nhiều năm sau hòa bình, những đứa trẻ ngày ấy đã lớn.

Có người trở thành bác sĩ.
Có người làm kỹ sư.
Có người lại tiếp tục làm giáo viên như cô.

Nhưng tất cả họ đều nhớ mãi ngọn đèn dầu nhỏ trong căn hầm năm xưa.

Bởi chính ánh sáng ấy đã giúp họ đi qua những tháng ngày tăm tối nhất của cuộc đời.