Người giữ ký ức cho làng
Ông Lê Văn Tự, cựu chiến binh quê tại huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, sinh ra và lớn lên giữa núi rừng trung du. Năm 1972, khi mới tròn hai mươi tuổi, ông tạm biệt mẹ già và căn nhà sàn nhỏ nơi bản làng để lên đường nhập ngũ, tham gia chiến đấu tại chiến trường miền Nam.
Những năm tháng trong quân đội là quãng đời không thể nào quên. Ông cùng đơn vị hành quân liên tục qua rừng sâu, suối lớn, thiếu ăn, thiếu thuốc, sốt rét rừng hoành hành. Có những đêm, cả tiểu đội phải nằm ép mình dưới hầm chữ A, nghe tiếng bom nổ rung chuyển mặt đất. Trong chiến tranh, điều khiến ông day dứt nhất không chỉ là hiểm nguy, mà là sự hy sinh của những người đồng đội chưa kịp gửi lại lời chào quê hương.
Trong một trận đánh cuối năm 1974, người đồng đội thân nhất của ông – một chiến sĩ quê miền xuôi – đã hy sinh khi che chắn cho tổ đội rút lui. Trước lúc ra đi, anh chỉ kịp nói:
“Nếu còn sống, anh nhớ về kể với quê tôi là tôi đã chiến đấu đến cùng…”
Lời trăng trối ấy theo ông Lê Văn Tự suốt quãng đời còn lại.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông phục viên trở về quê hương Phú Thọ. Cuộc sống thời hậu chiến vô cùng khó khăn: đất đai cằn cỗi, kinh tế thiếu thốn, sức khỏe suy giảm vì vết thương và bệnh sốt rét. Nhưng với bản chất của người lính, ông không cho phép mình buông xuôi. Ông cùng vợ khai hoang, trồng chè, nuôi gia súc, từng bước ổn định cuộc sống.
Không chỉ lo cho gia đình, ông Lê Văn Tự còn tích cực tham gia Hội Cựu chiến binh tại địa phương. Ông nhận ra rằng, nhiều đồng đội trở về quê hương nhưng ký ức chiến tranh dần phai nhạt, trong khi lớp trẻ ngày càng xa rời lịch sử. Từ trăn trở đó, ông bắt đầu ghi chép lại ký ức chiến tranh, những câu chuyện về đồng đội, về các liệt sĩ của làng.
Trong căn nhà sàn đơn sơ, ông dành riêng một góc để lưu giữ di ảnh liệt sĩ, huân chương, thư tay, kỷ vật chiến tranh do gia đình các liệt sĩ gửi nhờ. Dần dần, nơi ấy trở thành “góc truyền thống” của cả bản. Mỗi dịp 27/7, 22/12 hay ngày lễ lớn, học sinh, đoàn viên lại đến nghe ông kể chuyện.
Ông kể không hoa mỹ, không tô vẽ chiến công, mà kể bằng giọng chậm rãi, chân thật: về cái đói, cái rét, nỗi sợ và cả tình đồng đội đã giúp con người vượt qua tất cả. Ông luôn nhấn mạnh:
“Chiến tranh không phải để tự hào vì mất mát, mà để trân trọng hòa bình hôm nay.”
Nhiều năm liền, ông Lê Văn Tự là tấm gương sáng trong phong trào “Cựu chiến binh gương mẫu”, vận động bà con giữ gìn an ninh thôn bản, bài trừ hủ tục, cho con cháu đến trường. Ông coi việc giáo dục truyền thống không phải trách nhiệm của riêng ai, mà là món nợ ân tình với những người đã ngã xuống.
Giờ đây, khi tuổi đã cao, mái tóc bạc trắng, đôi tay run run lật từng trang sổ cũ, ông Lê Văn Tự vẫn đều đặn kể chuyện cho lớp trẻ. Với ông, chừng nào còn có người lắng nghe, thì ký ức của đồng đội vẫn còn sống.
Cuộc đời ông là minh chứng lặng lẽ nhưng bền bỉ cho phẩm chất cao đẹp của cựu chiến binh tỉnh Phú Thọ: chiến đấu anh dũng trong chiến tranh, sống trách nhiệm và nghĩa tình trong thời bình.
