Người giữ ký ức ở Đường 9

Lần đầu tiên tôi đến Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn, tôi không biết phải bắt đầu từ đâu. Tôi đứng khá lâu trước khu tưởng niệm thì gặp một ông cụ mặc chiếc áo cựu chiến binh, tay cầm bó hoa. Ông chủ động hỏi:

“Cháu đến thăm ai à?”

Tôi nói mình đến để tìm hiểu về những người lính từng chiến đấu trên tuyến Trường Sơn.

Ông gật đầu:

“Thế đi với bác. Bác chỉ cho.”

Ông tên Nguyễn Văn Tâm, quê Quảng Bình, từng là một người lính trên tuyến Trường Sơn. Chúng tôi đi chậm giữa những hàng mộ. Ông vừa đi vừa kể:

“Ngày trước, chỗ này không phải là nơi để mình đến thăm. Đây là nơi nhiều đồng đội của bác nằm lại.”

Tôi hỏi ông từng chiến đấu ở đâu. Ông chỉ về phía xa:

“Bác đi nhiều đoạn trên Trường Sơn. Có những nơi bây giờ đường đẹp lắm, ngày xưa chỉ toàn đất đỏ và hố bom.”

Ông dừng trước một ngôi mộ.

“Đây là một người cùng đơn vị với bác.”

Rồi ông đọc tên người liệt sĩ rất chậm.

Ông nói:

“Ngày ấy cậu ấy còn trẻ hơn cháu bây giờ.”

Tôi hỏi:

“Bác có nhớ từng người không?”

Ông cười:

“Không nhớ hết được. Nhưng những người thân thì nhớ.”

Tôi hỏi thế nào là người thân.

Ông trả lời:

“Là người từng chia nhau một nắm cơm. Từng ngủ chung một lán. Từng đứng gác thay nhau giữa đêm. Những người ấy thì khó quên lắm.”

Ông kể có một lần đơn vị bị bom đánh trúng. Sau trận bom, ông và đồng đội phải tìm những người còn sống. Có một người lính bị thương rất nặng. Trước khi mất, người ấy chỉ hỏi:

“Các anh có biết quê em ở đâu không?”

Ông Tâm trả lời:

“Biết.”

Người lính nói:

“Sau này nếu có dịp, nhớ nói với mẹ em là em rất nhớ nhà.”

Ông Tâm im lặng một lúc.

“Bác không bao giờ quên câu ấy.”

Chúng tôi tiếp tục đi. Ông chỉ cho tôi từng khu mộ, kể những câu chuyện nhỏ mà ông còn nhớ. Có người quê Thanh Hóa, có người quê Nghệ An, có người quê Hà Nam, có người từ tận miền Nam. Nhiều người khi hy sinh còn chưa kịp biết đất nước sẽ thống nhất vào ngày nào.

Trước khi chia tay, tôi hỏi:

“Bác đã đến đây bao nhiêu lần rồi?”

Ông cười:

“Không nhớ nữa.”

Tôi hỏi:

“Vì sao bác vẫn đến?”

Ông nhìn những hàng mộ trước mặt:

“Vì người sống còn nhớ thì họ chưa bao giờ bị bỏ lại.”

Câu nói ấy khiến tôi im lặng. Trước khi đi, ông đặt bó hoa xuống một ngôi mộ rồi nói:

“Cháu đi thăm các anh thì đừng chỉ nhìn những con số. Hãy nhớ mỗi người nằm đây từng là một người con, một người chồng, một người bạn.”

Tôi đứng nhìn ông bước chậm giữa những hàng mộ. Lúc ấy tôi mới hiểu, có lẽ ông không chỉ đang dẫn đường cho tôi. Ông đang dẫn tôi đi qua ký ức của cả một thế hệ. Một thế hệ đã đi qua chiến tranh và mang theo trong lòng những cái tên mà họ sợ nhất một ngày nào đó người đời sẽ quên.