Người giữ lại tiếng hát giữa chiến hào

Ông tôi vốn là một người lính pháo binh tham gia chiến dịch lớn ở miền Trung trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Ông ít nói về chiến tranh, nhưng mỗi lần nhắc đến “tiếng hát giữa chiến hào”, giọng ông lại chùng xuống, như thể ký ức vẫn còn nguyên vẹn đâu đó trong gió núi. Năm ấy, đơn vị ông đóng quân ở một cao điểm quan trọng. Ban ngày là pháo kích, ban đêm là đào hầm, củng cố trận địa. Đất đá khô cằn, nước uống phải chia từng ca nhỏ. Mỗi người lính đều đen sạm, gầy gò, nhưng ánh mắt vẫn sáng vì niềm tin vào ngày hòa bình. Trong đơn vị có một cô thanh niên xung phong tên Hạnh, được phân công làm liên lạc và tiếp tế. Cô không mang súng, nhưng luôn mang theo một chiếc radio nhỏ cũ kỹ và một giọng hát rất trong. Mỗi khi trận địa tạm yên, giữa tiếng gió hú và mùi khói thuốc súng, Hạnh thường khe khẽ hát. Ban đầu chỉ là vài người nghe, sau dần cả đơn vị đều chờ đợi những phút hiếm hoi ấy. Có hôm là một bài dân ca Nghệ Tĩnh, có hôm là “Cô gái mở đường”, có khi chỉ là một đoạn hát ru quê nhà. Ông tôi kể, có những đêm, tiếng hát ấy làm người ta quên đi cả mệt mỏi. Như thể giữa chiến tranh, vẫn còn một khoảng trời rất bình yên. Nhưng rồi một trận đánh lớn xảy ra. Cao điểm bị pháo kích dữ dội suốt nhiều giờ. Đất rung lên từng đợt, hầm hào sập một phần, liên lạc bị cắt đứt. Đơn vị rơi vào tình thế vô cùng khó khăn. Trong lúc hỗn loạn, Hạnh vẫn chạy giữa các hầm để chuyển mệnh lệnh. Ông tôi nhớ rõ hình ảnh cô ôm chặt chiếc radio, vừa chạy vừa cúi thấp người tránh mảnh đạn. Có lần cô bị sức ép hất ngã, nhưng lại gượng dậy ngay. Trận đánh kéo dài đến rạng sáng. Khi pháo ngừng, đơn vị kiểm tra lại lực lượng thì phát hiện Hạnh không còn ở vị trí tập kết. Mọi người tỏa đi tìm. Họ tìm thấy cô ở gần một hố bom, nơi một tuyến liên lạc bị đứt. Chiếc radio vỡ nát, nhưng trong tay cô vẫn giữ chặt một mảnh giấy ghi tần số mới. Cô đã kịp chuyển thông tin cuối cùng trước khi ngã xuống. Ông tôi nói, hôm ấy không ai nói gì nhiều. Chỉ có gió thổi qua cao điểm, lạnh buốt. Đêm hôm sau, đơn vị không ai bảo ai, vẫn bật lại một chiếc radio khác vừa sửa được. Và giữa chiến hào, một giọng hát quen thuộc vang lên – không phải của Hạnh, nhưng là bài hát cô từng hát. “Để tiếng hát ấy không tắt…” Ông tôi dừng lại rất lâu khi kể đến đó. Sau này, khi hòa bình lập lại, ông trở về quê. Nhưng thỉnh thoảng, mỗi lần nghe tiếng hát dân ca trên radio, ông lại lặng người. Ông bảo: “Chiến tranh không chỉ lấy đi con người… mà còn thử thách xem ký ức có đủ mạnh để giữ lại tiếng hát hay không.” Và ông tin rằng, có những người không trở về, nhưng tiếng hát của họ thì vẫn còn ở lại – trong lòng những người đã từng đi qua thời hoa lửa.