NGƯỜI GIỮ LỘ VÒNG CUNG ĐẾN NGÀY TOÀN THẮNG

Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên cũng đủ gợi lên cả một thời kỳ lịch sử.

Với Cần Thơ, đó là Lộ Vòng Cung.

Một cung đường từng ôm lấy vùng ven thành phố, đi qua những cánh đồng, những khu vườn, những xóm làng bình dị. Nhưng trong những năm tháng chiến tranh, nơi ấy trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất của quân và dân Cần Thơ.

Bom đạn từng cày xới ruộng vườn.

Những hàng cây từng bị pháo kích trơ trụi.

Những con đường làng trở thành tuyến hành quân.

Những căn nhà của người dân trở thành nơi che chở cho cán bộ, chiến sĩ.

Và giữa vùng đất ấy có một người lính đã dành phần lớn tuổi trẻ của mình để chiến đấu.

Đó là Phạm Hồng Thấy, người sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Tây Đô 3.

Cuộc đời chiến đấu của ông gắn với khoảng 120 trận đánh lớn nhỏ, từ những chiến trường Cần Thơ, Phụng Hiệp, Long Mỹ đến những ngày cuối cùng của cuộc kháng chiến trên Lộ Vòng Cung.

Nhưng trong hàng trăm trận đánh ấy, có một điều đặc biệt:

Người lính năm nào không chỉ chiến đấu để thắng một trận.

Mà chiến đấu để giữ lấy một vùng đất.

Giữ lấy những người dân đã chở che cách mạng.

Và giữ lấy con đường dẫn về ngày toàn thắng.

Phạm Hồng Thấy quê ở Hồng Dân, Bạc Liêu.

Từ nhỏ, trong lòng người thanh niên miền quê ấy đã hình thành mong muốn được khoác áo lính. Năm 1961, khi vừa tròn 18 tuổi, ông nhập ngũ vào Tiểu đoàn Tây Đô 1.

Đó là thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào những năm tháng ngày càng quyết liệt.

Một chàng trai 18 tuổi rời quê nhà.

Tuổi thanh xuân còn rất dài.

Nhưng chiến tranh không chờ đợi tuổi trẻ trưởng thành.

Ngay từ những ngày đầu trong quân ngũ, Phạm Hồng Thấy đã phải học cách sống giữa những trận đánh, những cuộc hành quân và những lần đối diện với sinh tử.

Từ một người lính trẻ, ông dần trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu.

Đến năm 1972, ông giữ cương vị Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Tây Đô 3.

Trong khoảng thời gian ấy, ông đã tham gia khoảng 120 trận đánh lớn nhỏ, tiêu diệt 270 quân đối phương và trực tiếp chiến đấu trên nhiều chiến trường của Cần Thơ, Phụng Hiệp, Long Mỹ.

Những con số ấy cho thấy mức độ khốc liệt của cuộc đời người lính.

Nhưng những con số không thể kể hết những gì đã xảy ra trên chiến trường.

Bởi mỗi trận đánh là một lần bước qua ranh giới sinh tử.

Mỗi người lính nằm xuống là một gia đình mất đi một người thân.

Mỗi lần đơn vị rút khỏi trận địa là một lần những người còn sống phải mang theo ký ức về những người đã không thể trở về.

Trong những chiến trường mà Phạm Hồng Thấy từng đi qua, Lộ Vòng Cung để lại dấu ấn đặc biệt.

Đó không chỉ là một tuyến đường.

Đó là một chiến trường.

Một địa bàn có ý nghĩa quan trọng đối với cả hai phía.

Đối với lực lượng cách mạng, Lộ Vòng Cung là địa bàn chiến lược để bám sát thành phố Cần Thơ, tạo thế tiến công và giữ vững vùng căn cứ.

Đối với đối phương, đây là tuyến phòng thủ nhằm bảo vệ trung tâm đầu não của vùng IV chiến thuật.

Vì vậy, cuộc chiến trên Lộ Vòng Cung diễn ra dai dẳng và khốc liệt.

Quân và dân Cần Thơ phải chống lại những cuộc hành quân, những trận càn và các đợt đánh phá liên tục.

Nhưng càng bị dồn ép, lực lượng cách mạng càng tìm cách bám đất.

Càng bị đánh phá, nhân dân càng trở thành điểm tựa.

Chính trong hoàn cảnh ấy, Phạm Hồng Thấy cùng đồng đội đã chiến đấu không chỉ bằng vũ khí mà còn bằng sự mưu trí.

Năm 1972, trận đánh Yếu khu Quang Phong trở thành một trong những trận đánh tiêu biểu gắn với Tiểu đoàn Tây Đô.

Lực lượng ta ít hơn đối phương rất nhiều.

Nhưng lợi thế không chỉ nằm ở quân số.

Những người lính Tây Đô có kinh nghiệm chiến đấu.

Họ hiểu địa hình.

Hiểu cách tổ chức phòng thủ của đối phương.

Và quan trọng nhất, họ có quyết tâm rất cao.

Trong một trận đánh như thế, nếu chỉ dựa vào sức mạnh hỏa lực, lực lượng nhỏ bé khó có thể giành thắng lợi.

Cần phải có sự táo bạo.

Cần phải có khả năng đánh đúng vào điểm yếu.

Và cần những người chỉ huy đủ bản lĩnh để đưa ra quyết định trong thời khắc nguy hiểm nhất.

Tiểu đoàn Tây Đô đã làm được điều đó.

Yếu khu Quang Phong bị đánh chiếm sau gần hai giờ chiến đấu. Lực lượng ta thu được nhiều vũ khí, trong đó có đại liên, cối, M79; hai khẩu pháo 105mm bị phá hủy vì không thể đưa đi. Trận đánh được xem là một trong những trận tiêu biểu về nghệ thuật lấy ít đánh nhiều của Tiểu đoàn Tây Đô.

Nhưng sau mỗi chiến thắng, người lính lại phải trở về với thực tế của chiến trường.

Không có thời gian để nghỉ ngơi lâu.

Không có những ngày tháng bình yên.

Phía trước vẫn còn những trận đánh khác.

Từ năm 1973, Phạm Hồng Thấy được giao nhiệm vụ tiếp quản vùng giải phóng ở các xã Vị Thanh, Vĩnh Tường và Tân Bình.

Lực lượng của Tiểu đoàn chỉ khoảng 170 người.

Trong khi đó, bên ngoài là xe bọc thép M113, tàu chiến và pháo binh đối phương luôn sẵn sàng uy hiếp.

Mỗi vài ngày, những cuộc càn quét lại diễn ra.

Xe lội nước tiến vào.

Bộ binh tràn lên.

Pháo binh từ xa dội xuống.

Một lực lượng nhỏ phải đối đầu với sức mạnh quân sự vượt trội.

Nhưng những người lính Tây Đô không lựa chọn cách đối đầu bằng sức mạnh đơn thuần.

Họ dựa vào địa hình.

Dựa vào nhân dân.

Dựa vào sự linh hoạt.

Và dựa vào kinh nghiệm chiến đấu được tích lũy qua nhiều năm.

Nhờ nhân dân che chở, lực lượng cách mạng từng bước củng cố địa bàn và chống trả hiệu quả những cuộc càn quét.

Đó là một bài học lớn của chiến tranh.

Một đội quân dù mạnh đến đâu cũng khó đứng vững nếu không có nhân dân.

Và một lực lượng dù nhỏ bé đến đâu vẫn có thể tạo nên sức mạnh nếu được nhân dân tin tưởng.

Lộ Vòng Cung chính là nơi chứng minh điều ấy.

Rồi tháng Tư năm 1975 đến.

Chiến tranh bước vào những ngày cuối cùng.

Những chiến thắng liên tiếp ở Tây Nguyên, Huế, Đà Nẵng làm cục diện thay đổi nhanh chóng.

Tại Cần Thơ, lực lượng đối phương dồn về Lộ Vòng Cung để án ngữ, cố giữ tuyến phòng thủ cuối cùng trước khi lực lượng cách mạng tiến vào trung tâm thành phố.

Đối với những người lính Tây Đô, đây không còn là một trận đánh thông thường.

Đây là trận chiến cuối cùng của một cuộc chiến kéo dài nhiều năm.

Ngày 28 tháng 4 năm 1975, trên một cánh đồng ở xã Thạnh Xuân, lực lượng cách mạng tổ chức hội nghị toàn quân để triển khai kế hoạch tiến công giải phóng Cần Thơ.

Hàng ngàn cán bộ, chiến sĩ cùng hướng về một mục tiêu.

Ngày toàn thắng.

Ngày quê hương được giải phóng.

Và ngày những người lính có thể trở về với cuộc sống bình thường.

Phạm Hồng Thấy khi ấy là người chỉ huy Tiểu đoàn Tây Đô 3.

Nhiệm vụ của đơn vị là cùng lực lượng Quân khu 9 tiến vào Lộ Vòng Cung, tạo thế tiến công và kìm chân lực lượng đối phương.

Tối 29 tháng 4.

Quân đối phương vượt sông Cần Thơ và án ngữ trong vùng giải phóng.

Lộ Vòng Cung một lần nữa trở thành chiến trường.

Nhưng lần này, những người lính Tây Đô biết rằng phía trước là ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Khoảng 5 giờ 30 phút sáng 30 tháng 4, Tiểu đoàn Tây Đô 3 nhận lệnh tiến công.

Trận đánh diễn ra quyết liệt.

Từng vị trí bị đánh bật.

Lực lượng đối phương dần phải rút về Lộ Vòng Cung.

Phạm Hồng Thấy cùng đơn vị tiếp tục bám sát.

Đến khoảng 11 giờ 30 phút, toàn bộ lực lượng đối phương đóng trên Lộ Vòng Cung đầu hàng.

Những khẩu súng lần lượt được hạ xuống.

Những người lính từng đối đầu nhau trong nhiều năm giờ đứng ở hai phía của một khoảnh khắc lịch sử.

Chiến tranh đã đến hồi kết.

Theo ký ức của Phạm Hồng Thấy, khi chứng kiến cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn Tây Đô 3 áp giải tù binh trên Lộ Vòng Cung, cảm xúc về ngày giải phóng dâng lên rất mạnh mẽ, bởi chỉ khoảng một tháng trước, chính vùng đất ấy vẫn còn là chiến trường ác liệt.

Có lẽ không ai hiểu khoảnh khắc ấy hơn những người đã chiến đấu ở Lộ Vòng Cung suốt nhiều năm.

Bởi họ đã nhìn thấy nơi này từ những ngày khói lửa.

Và giờ đây, họ nhìn thấy nó trong ngày hòa bình.

Khoảng cách giữa chiến tranh và hòa bình đôi khi chỉ là một buổi sáng.

Nhưng để đi đến buổi sáng ấy, một thế hệ đã phải mất cả tuổi trẻ.

Phạm Hồng Thấy bắt đầu nhập ngũ khi mới 18 tuổi.

Ông chiến đấu suốt những năm tháng tuổi trẻ.

Đi qua hàng trăm trận đánh.

Chứng kiến đồng đội ngã xuống.

Nhiều lần đối diện với thương tích và hiểm nguy.

Rồi đến ngày 30 tháng 4 năm 1975, ông đứng trên Lộ Vòng Cung, chứng kiến những người lính đối phương buông súng.

Một cuộc chiến kết thúc.

Một đất nước thống nhất.

Nhưng ký ức về những người đã hy sinh thì không bao giờ có thể kết thúc.

Sau ngày đất nước thống nhất, Phạm Hồng Thấy tiếp tục công tác trong quân đội.

Người lính từng chiến đấu ở Lộ Vòng Cung lại bước vào một cuộc chiến khác – bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ quốc tế.

Tiểu đoàn Tây Đô cũng tiếp tục hành trình của mình.

Năm 1977, khi chiến tranh biên giới Tây Nam bùng nổ, Tiểu đoàn Tây Đô là một trong những đơn vị đầu tiên của tỉnh Hậu Giang lên đường bảo vệ biên giới.

Trong nhiều năm sau đó, đơn vị chiến đấu trên tuyến biên giới và thực hiện nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia.

Điều ấy cho thấy chiến tranh đối với thế hệ của Phạm Hồng Thấy không đơn giản kết thúc vào ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Hòa bình phải được bảo vệ.

Đất nước phải được giữ gìn.

Và người lính lại tiếp tục hành quân.

Những cánh đồng Tây Nam Bộ được thay bằng những vùng đất xa xôi.

Những con đường quen thuộc được thay bằng những khu rừng, núi và biên giới.

Nhưng lời thề của người lính vẫn không thay đổi.

Bảo vệ Tổ quốc.

Nhiều năm sau, khi nhìn lại cuộc đời binh nghiệp, Phạm Hồng Thấy vẫn nhớ về Lộ Vòng Cung.

Không chỉ vì đó là nơi ông từng chiến đấu.

Mà bởi nơi ấy đã chứng kiến quá nhiều người nằm lại.

Những người lính trẻ.

Những đồng đội từng cùng nhau hành quân.

Những người đã chia nhau từng ngụm nước, từng nắm cơm giữa trận địa.

Những người từng nghĩ rằng ngày hòa bình sẽ cùng nhau trở về.

Nhưng rồi có người không thể đi tiếp đến ngày ấy.

Đó là phần đau nhất của ký ức chiến tranh.

Người sống bước vào hòa bình.

Người hy sinh ở lại với tuổi thanh xuân.

Vì thế, mỗi chiến thắng đều mang trong mình một phần mất mát.

Mỗi ngày hòa bình đều có bóng dáng của những người đã không còn.

Năm 2025, nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, ký ức về những người lính Tây Đô tiếp tục được nhắc lại.

Trong những câu chuyện ấy, hình ảnh Phạm Hồng Thấy vẫn hiện lên như một người lính đã đi qua gần như toàn bộ cuộc kháng chiến bằng những bước chân trận mạc.

Từ chàng trai 18 tuổi nhập ngũ năm 1961.

Đến người chỉ huy Tiểu đoàn Tây Đô 3.

Từ những trận đánh trên chiến trường miền Tây.

Đến Lộ Vòng Cung ngày 30 tháng 4.

Và rồi tiếp tục cùng đồng đội làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc sau ngày thống nhất.

Đến hôm nay, Phạm Hồng Thấy vẫn được nhắc đến trong những câu chuyện về lực lượng vũ trang Cần Thơ.

Tháng 8 năm 2026, ông được lãnh đạo thành phố đến thăm tại xã Đông Phước. Sự quan tâm ấy không chỉ là một chuyến thăm người có công, mà còn là sự tiếp nối của ký ức giữa những thế hệ.

Một người lính năm xưa giờ đã ở tuổi xế chiều.

Nhưng câu chuyện về ông vẫn còn sức sống.

Bởi câu chuyện ấy không chỉ thuộc về một cá nhân.

Nó thuộc về cả một thế hệ.

Lộ Vòng Cung hôm nay không còn là chiến trường.

Những cánh đồng đã trở lại màu xanh.

Những con đường nối dài qua các vùng quê.

Những mái nhà mới mọc lên.

Trẻ em đến trường trong tiếng cười.

Những người trẻ có thể tự do chọn nghề nghiệp, ước mơ và tương lai.

Nhưng dưới lớp đất bình yên ấy vẫn là một phần lịch sử.

Lịch sử của những người từng đứng giữa mưa bom bão đạn.

Lịch sử của những người từng lấy thân mình giữ đất.

Lịch sử của những người đã chiến đấu để một ngày quê hương không còn tiếng súng.

Phạm Hồng Thấy là một trong những người như thế.

Ông đã đi qua chiến tranh bằng tuổi trẻ của mình.

Và đến ngày toàn thắng, ông cùng đồng đội đứng trên chính vùng đất từng nhiều lần nhuốm máu.

Khoảnh khắc ấy có lẽ không cần quá nhiều lời.

Bởi chỉ cần nhìn những khẩu súng được hạ xuống, nhìn những người lính bước ra khỏi chiến hào, nhìn cánh đồng Lộ Vòng Cung sau bao năm bom đạn, cũng đủ hiểu một thời đại đã khép lại.

Có những con đường được xây bằng bê tông và nhựa đường.

Có những con đường được xây bằng mồ hôi của những người lao động.

Nhưng cũng có những con đường được giữ lại bằng máu và tuổi trẻ của một thế hệ.

Lộ Vòng Cung là một con đường như thế.

Và Phạm Hồng Thấy là một trong những người đã dành tuổi trẻ để giữ con đường ấy.

Từ ngày đầu cầm súng đến ngày toàn thắng, ông đã đi qua khoảng thời gian dài hơn một thập niên.

Khoảng thời gian đủ để một đứa trẻ lớn lên.

Đủ để một thanh niên trở thành người cha.

Đủ để một đời người bước sang một chặng khác.

Nhưng với người lính, từng ấy năm chỉ được tính bằng những trận đánh.

Bằng những lần hành quân.

Bằng những đồng đội đã nằm xuống.

Và bằng niềm tin vào một ngày đất nước hòa bình.

Ngày ấy cuối cùng cũng đến.

Trưa 30 tháng 4 năm 1975, Lộ Vòng Cung im tiếng súng.

Những người lính Tây Đô chuẩn bị tiến vào nội ô Cần Thơ.

Phía trước là thành phố.

Phía trước là ngày độc lập.

Phía trước là một cuộc đời mới.

Còn phía sau là những năm tháng không thể nào quên.

Một người lính đã đi qua chiến tranh để giữ lấy một con đường.

Và rồi chính con đường ấy đã đưa ông cùng đồng đội đi đến ngày toàn thắng.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, Lộ Vòng Cung vẫn còn đó.

Nhưng những người đã giữ Lộ Vòng Cung năm xưa không còn nhiều.

Tên tuổi họ trở thành ký ức.

Ký ức trở thành lịch sử.

Và lịch sử trở thành lời nhắc nhở cho thế hệ hôm nay:

Hòa bình không tự nhiên mà có.

Đằng sau một buổi sáng bình yên là những đêm dài của người lính.

Đằng sau một con đường rộng mở là những bước chân đã từng đi qua bom đạn.

Đằng sau một thành phố Cần Thơ thanh bình hôm nay là cả một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh để giữ lấy quê hương.

Trong dòng chảy ấy, câu chuyện về Phạm Hồng Thấy – người lính giữ Lộ Vòng Cung đến ngày toàn thắng vẫn còn vang vọng.

Không ồn ào.

Không phô trương.

Nhưng bền bỉ như chính mảnh đất mà ông và đồng đội từng chiến đấu để bảo vệ.

Một thời hoa lửa đã đi qua.

Nhưng ngọn lửa của lòng yêu nước thì vẫn còn cháy.