Người Giữ Lửa Bên Bếp Gùi

Vào những năm 1973 - 1974, vùng cao nguyên đất đỏ dọc theo trục Đường 14 là nơi kiểm soát gắt gao của địch. Chúng lập ra các "ấp chiến lược", cấm ngặt dân bản mang muối, gạo hay thuốc men ra khỏi buôn vì sợ tiếp tế cho "việt cộng". Lúc bấy giờ, đơn vị bộ đội chủ lực của ta đang giấu quân trong các hang đá bí mật, rất cần lương thực để chuẩn bị cho trận đánh lớn giải phóng Buôn Ma Thuột. Chị H'Băng, khi ấy là một cô gái Ê-đê đôi mươi với đôi mắt sáng và nụ cười rạng rỡ, được giao nhiệm vụ "gùi gạo nuôi quân".

Vũ khí của chị không phải súng đạn, mà chính là chiếc gùi tre đan ba lớp mở rộng và sự bình tĩnh đến kinh ngạc.

Một buổi sáng sương mù giăng lối, chị H'Băng gùi trên lưng một khối lượng "hàng" đặc biệt: phía trên là những lớp măng rừng tươi và củi khô, nhưng bên dưới đáy gùi là hai mươi bánh muối và ba hộp thuốc kháng sinh loại mạnh được bọc kín trong lá chuối. Khi chị đi qua trạm kiểm soát của đồn Bản Đôn, hai tên lính ngụy dắt theo chó béc-giê bước ra chặn lại.

Nhìn thấy mật thám bặm trợn và con chó dữ đang khè răng ngửi ngửi, tim chị H'Băng đập thình thịch, nhưng gương mặt chị tuyệt nhiên không một chút biến sắc. Chị chủ động hạ gùi xuống, lau mồ hôi trên trán và nói bằng tiếng Kinh rất rõ ràng, giọng điệu mềm mỏng:

• "Mấy cái anh lính vất vả quá, sương muối thế này mà đã đứng gác rồi. Mình đi hái ít măng ngọt về làm canh cho bầy em nhỏ ở nhà thôi mà."

Một tên lính dùng báng súng chọc chọc vào lớp củi phía trên, nghi ngờ hỏi: "Măng thôi sao nặng thế? Có giấu gì cho người trên rừng không?"

Chị H'Băng liền cười, khéo léo lấy từ trong túi vải ra hai ống cơm lam còn nóng hổi, thơm phức mùi gạo nếp nương và hai khúc thịt lợn gác bếp đưa cho hai tên lính:

• "Cái gùi của người Ê-đê làm bằng tre già nên nó nặng cái vai thôi anh ạ. Có ít cơm lam mình làm từ tối qua, mấy anh cầm ăn cho ấm cái bụng mà gác đồn nhé."

Sự nhã nhặn, tự nhiên và món quà bất ngờ của người con gái bản địa đã khiến hai tên lính hoàn toàn mất cảnh giác. Nhìn cô gái xinh đẹp, ăn nói lịch sự lại biết điều, tên đội trưởng xua tay: "Thôi được rồi, gùi củi về đi kẻo trời mưa. Con gái gì mà khéo tay gớm!"

Chị H'Băng từ tốn đeo gùi lên vai, cúi đầu chào rồi bước đi. Con chó béc-giê định lao theo sủa nhưng đã bị tên lính giữ lại. Đi qua khỏi tầm mắt của địch, chị vội vã xé rừng, bước thoăn thoắt để kịp giao thuốc và muối cho kịp giờ các chiến sĩ hành quân.

Suốt hai năm ròng rã, chiếc gùi của chị H'Băng đã đi qua hàng trăm lượt kiểm soát như thế. Người ta tính rằng, tổng số gạo và muối mà một mình chị gùi rách cả vai áo lên tới hàng tấn, góp phần giữ cho bếp lửa của các đơn vị bộ đội không bao giờ tắt trước giờ nổ súng.

Chiến tranh khép lại, vùng đất đỏ Tây Nguyên thay màu áo mới với những rẫy cà phê bạt ngàn, xanh ngắt. Chị H'Băng ngày nào nay đã trở thành bà Amí H'Băng, một nghệ nhân dệt thổ cẩm nổi tiếng của buôn làng.

Chiếc gùi tre sờn vai, vẹt đáy năm xưa vẫn được bà treo ở góc trang trọng nhất trong nhà sàn. Mỗi khi con cháu tụ tập quanh bếp lửa nghe kể khan (hát kể sử thi), bà lại chỉ vào chiếc gùi và nói: "Ngày xưa, người già mài xà-gạc đánh giặc, thanh niên bắn súng đánh giặc, còn phụ nữ mình thì dùng cái gùi này để giữ hạt gạo, hạt muối cho cách mạng. Đất nước mình thắng được cái ác, chính là nhờ những điều bình dị như thế đấy các con ạ."