Người giữ lửa trên bầu trời Thủ đô - Câu chuyện về Anh hùng Phạm Văn Chắt và chiến công của Tiểu đoàn 72 trong đêm 27/12/1972

1. Dấu tích chiến tranh giữa lòng Hà Nội

          Giữa phố phường Hà Nội đông đúc, hồ Hữu Tiệp ở khu vực Ngọc Hà vẫn lặng lẽ lưu giữ một chứng tích đặc biệt của lịch sử. Những mảnh xác máy bay B-52 nằm lại bên mặt hồ không chỉ nhắc nhớ về một trận đánh cách đây hơn nửa thế kỷ, mà còn kể câu chuyện về lòng dũng cảm, trí tuệ và sự hy sinh của những người đã chiến đấu để bảo vệ bầu trời Thủ đô. Đằng sau chiến công ấy là những cán bộ, chiến sĩ bộ đội tên lửa thuộc Tiểu đoàn 72, Trung đoàn 285, Sư đoàn 363, Quân chủng Phòng không – Không quân. Người chỉ huy kíp chiến đấu trong trận đánh lịch sử đêm 27/12/1972 là ông Phạm Văn Chắt, người sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

          Tìm hiểu câu chuyện về ông Phạm Văn Chắt cũng là tìm hiểu về một thế hệ người lính đã trưởng thành trong gian khó, lấy bản lĩnh, tinh thần đồng đội và sự sáng tạo làm điểm tựa để đối mặt với vũ khí hiện đại của đối phương. Chiến công của Tiểu đoàn 72 không phải thành quả của riêng một cá nhân, mà là kết tinh từ sự hiệp đồng của cả tập thể trong một thời khắc quyết định của lịch sử.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Chắt, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 72

          2. Từ người chiến sĩ đến người chỉ huy đơn vị tên lửa

          Ông Phạm Văn Chắt nhập ngũ tháng 3/1959. Sau ba năm thực hiện nghĩa vụ quân sự, năm 1962, ông tiếp tục được tuyển vào lực lượng Phòng không – Không quân. Đến tháng 9/1965, ông được biên chế về Tiểu đoàn Tên lửa 72, Trung đoàn 285, Sư đoàn 363.

          Từ đây, ông bước vào quá trình huấn luyện, học tập kỹ thuật và rèn luyện trong môi trường chiến đấu của bộ đội tên lửa. Công việc của người lính phòng không đòi hỏi kiến thức chuyên môn, sự chính xác, khả năng phối hợp chặt chẽ và tinh thần bình tĩnh trước những tình huống nguy hiểm. Khi đối mặt với máy bay đối phương, mỗi quyết định đều phải được đưa ra trên cơ sở thông tin, kỹ thuật và sự phối hợp của toàn kíp chiến đấu.

          Qua nhiều năm công tác, ông Phạm Văn Chắt trưởng thành từ người chiến sĩ, đảm nhiệm cương vị Tiểu đoàn trưởng rồi Trung đoàn trưởng. Tiểu đoàn 72 cũng trải qua nhiều trận chiến đấu ác liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, đơn vị đã đánh hàng trăm trận, bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, trong đó có các loại F-4 và F-105.

          Những năm tháng rèn luyện ấy tạo nên nền tảng cho người chỉ huy trước một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn: tổ chức chiến đấu trong điều kiện đối phương sử dụng máy bay hiện đại, lực lượng hộ tống đông và các phương tiện gây nhiễu điện tử mạnh.

          3. Hà Nội trong 12 ngày đêm lịch sử

          Tháng 12/1972, cuộc tập kích đường không chiến lược của Mỹ vào Hà Nội, Hải Phòng và một số địa phương miền Bắc mở ra những ngày đêm chiến đấu vô cùng ác liệt. Từ ngày 18 đến ngày 29/12/1972, quân và dân miền Bắc, trong đó có quân dân Thủ đô, kiên cường đối phó với các đợt tiến công bằng máy bay B-52 cùng nhiều loại máy bay khác.

          Trong hoàn cảnh đó, nhiệm vụ bảo vệ Hà Nội không chỉ là cuộc đấu giữa vũ khí với vũ khí. Đó còn là cuộc đấu trí giữa người lính phòng không Việt Nam với những phương tiện gây nhiễu, chiến thuật nghi binh và đội hình hộ tống của đối phương. Trong thời gian này, Tiểu đoàn 72 đang đóng quân tại Thủy Nguyên, Hải Phòng thì nhận lệnh hành quân về trận địa mới ở Đại Chu, khu vực Bắc Ninh ngày nay, để tham gia bảo vệ bầu trời Hà Nội. Người chỉ huy Phạm Văn Chắt cùng cán bộ, chiến sĩ khẩn trương triển khai nhiệm vụ, vượt qua khó khăn để đưa đơn vị đến vị trí chiến đấu. Trận địa mới có điều kiện thuận lợi về tầm nhìn và tầm bắn, nhưng cũng khá trống trải, dễ bị đối phương phát hiện. Trước tình hình ấy, đơn vị xây dựng một trận địa giả cách trận địa thật khoảng 3 km. Đây là biện pháp nghi binh nhằm đánh lạc hướng đối phương, góp phần bảo vệ lực lượng và trận địa chính.

          4. Đêm 27/12/1972: Quyết định trong thời khắc sinh tử

          Đêm 27/12/1972 trở thành dấu mốc quan trọng trong lịch sử chiến đấu của Tiểu đoàn 72. Theo Báo Quân đội nhân dân, kíp chiến đấu do Tiểu đoàn trưởng Phạm Văn Chắt chỉ huy đã theo dõi mục tiêu trong điều kiện đối phương tổ chức gây nhiễu và sử dụng máy bay hộ tống. Việc phát hiện, xác định và lựa chọn thời điểm đánh đòi hỏi sự tập trung cao độ của toàn kíp.

          Khi mục tiêu B-52 còn cách khoảng 40 km, ông Chắt nhận định đội hình máy bay hộ tống đang quay ra, trong khi B-52 tiếp tục hướng vào khu vực mục tiêu. Ông chỉ huy kíp chiến đấu nâng cao thế phát sóng, tổ chức bám sát mục tiêu và chuyển phương pháp điều khiển từ đánh ba điểm sang đánh đón nửa góc. Hai quả tên lửa được phóng lên theo lệnh chiến đấu. Chiếc B-52 trúng đạn, bốc cháy và rơi xuống khu vực hồ Hữu Tiệp, làng Ngọc Hà, Hà Nội.

Xác máy bay B-52 tại hồ Hữu Tiệp

          5. Ngọn lửa “thời hoa lửa” tiếp tục được trao truyền

          Sau chiến tranh, những người lính trở về với cuộc sống đời thường, mang theo ký ức về đơn vị, đồng đội và những năm tháng không thể quên. Ông Phạm Văn Chắt nghỉ hưu vào tháng 5/1988, sau thời gian công tác trong lực lượng Phòng không – Không quân. Năm 2014, Tiểu đoàn 72 được phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; năm 2015, ông Phạm Văn Chắt được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

          Những danh hiệu ấy là sự ghi nhận đối với thành tích chiến đấu và đóng góp của cá nhân, tập thể. Nhưng giá trị của câu chuyện không chỉ nằm ở phần thưởng hay chiến công được ghi vào lịch sử. Điều còn lại lâu dài hơn là bài học về ý chí, trí tuệ, kỷ luật và tinh thần đồng đội.

          Ngày nay, thế hệ trẻ không phải đối mặt với bom đạn như những người lính năm xưa. Tuy nhiên, mỗi người vẫn có thể tiếp nối tinh thần ấy bằng cách học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết trân trọng hòa bình, giữ gìn các di tích lịch sử và tìm hiểu quá khứ bằng thái độ trung thực.

          Câu chuyện về ông Phạm Văn Chắt và Tiểu đoàn 72 nhắc chúng ta rằng lịch sử được làm nên bởi những con người cụ thể, trong những thời khắc cụ thể, với những quyết định và hành động cụ thể. Khi những câu chuyện ấy được lưu giữ bằng tư liệu chính xác, được kể lại bằng sự trân trọng và được trao truyền cho lớp trẻ, ký ức lịch sử sẽ không dừng lại ở quá khứ.

          Bên hồ Hữu Tiệp hôm nay, những mảnh xác B-52 vẫn nằm đó như một lời nhắc nhở lặng lẽ. Từ chiến công đêm 27/12/1972, hình ảnh người chỉ huy Phạm Văn Chắt cùng đồng đội Tiểu đoàn 72 trở thành một phần ký ức về Hà Nội kiên cường. Đó là ngọn lửa của “thời hoa lửa” – ngọn lửa được thắp lên bằng lòng yêu nước, bản lĩnh và sự hy sinh, để các thế hệ hôm nay biết trân trọng hòa bình và có trách nhiệm với tương lai.