NGƯỜI GIỮ LỬA TRÊN ĐỈNH TRƯỜNG SƠN

Tôi đứng trước ngôi nhà nhỏ của bà Nguyễn Thị Lan – một cựu Thanh niên xung phong (TNXP) thuộc Tiểu đội "thép" trên cung đường 15A huyền thoại. Ở tuổi 75, bà đón tôi bằng nụ cười đôn hậu, nhưng sâu trong đôi mắt đục mờ vì sương gió thời gian, tôi vẫn thấy ánh lên một khí chất khác biệt: cái hào sảng của một thế hệ từng coi bom đạn chỉ như những trận mưa rào.

Bà Lan lật giở cuốn nhật ký đã ngả màu nâu đất, nơi những trang giấy mỏng dính vào nhau vì hơi ẩm của rừng già. Năm 1967, khi đang là cô sinh viên sư phạm năm nhất với bao mộng mơ về bảng đen phấn trắng, bà nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc.

“Lúc đó, chẳng ai nghĩ đến việc mình sẽ sống hay chết,” bà nhớ lại. “Cái khái niệm 'cá nhân' nó bé nhỏ lắm. Chúng bà chỉ biết rằng nếu đường tắc, xe không vào được miền Nam thì anh em trong đó sẽ đói, sẽ khát, và hòa bình sẽ chậm lại.”

Gác lại bút nghiên, bà cùng hàng ngàn cô gái tuổi đôi mươi dấn thân vào nơi "túi bom" Trường Sơn. Những đôi bàn tay vốn chỉ quen cầm phấn nay chai sần vì cuốc xẻng, vai gầy gánh đá vá đường, đôi chân lội bùn sâu quá gối để san lấp những hố bom còn nóng hổi khói thuốc súng.

Dưới lăng kính của một sinh viên thời đại số, tôi ngỡ ngàng trước sức sáng tạo phi thường của cha ông trong nghịch cảnh. Bà kể về những đêm trắng "thông đường". Để xe vận tải vượt qua các trọng điểm trong bóng đêm mà không bị máy bay địch phát hiện, đèn pha không được bật. Thế là những cô gái TNXP đã nảy ra sáng kiến: mặc áo trắng, đứng làm cọc tiêu giữa những đoạn đường chênh vênh mép vực.

“Chúng bà đứng đó, giữa mưa bom, chỉ để làm một dấu trắng cho tài xế nhận diện. Có những đêm bom thả rát quá, nhưng không ai rời vị trí. Cứ nhìn thấy xe đi qua an toàn, nghe tiếng còi chào là lại thấy lòng rộn ràng như trẩy hội.”

Hình ảnh những người thiếu nữ mảnh mai biến mình thành ánh sáng dẫn đường là một biểu tượng tuyệt đẹp của sự hy sinh. Đó không chỉ là lòng dũng cảm, đó là sự sáng tạo bản năng của những tâm hồn khao khát tự do.

Giọng bà bỗng chùng xuống khi nhắc về những đồng đội không thể trở về. Bà nhớ về cô bạn thân tên Hà, người đã hy sinh ngay trước mắt bà trong một trận bom tọa độ. Họ đã từng hứa với nhau sau chiến tranh sẽ cùng về quê đi dạy học, cùng mặc áo dài xanh đi dạo phố.

“Nó đi rồi, thanh xuân của nó ở lại vĩnh viễn với rừng già,” bà nghẹn ngào.

Chiến tranh trong lời kể của bà không chỉ có tiếng súng, mà còn có cả những cơn sốt rét rừng hành hạ, những bữa cơm chỉ có muối trắng và rau tàu bay, và cả những mái tóc thưa dần vì thiếu chất. Nhưng kỳ lạ thay, trong những trang nhật ký của bà, tuyệt nhiên không có một lời than vãn. Chỉ có những dòng thơ chép vội, những câu hò đối đáp và niềm tin sắt đá vào ngày thống nhất.

Cuộc trò chuyện kéo dài xuyên buổi chiều. Tôi ngồi đó, giữa những kỷ vật chiến trường và những tấm huân chương lấp lánh, cảm thấy những lo toan vụn vặt của tuổi trẻ hôm nay bỗng trở nên thật nhỏ bé.

Bà Lan nắm lấy bàn tay tôi, những ngón tay gầy guộc nhưng đầy ấm áp:

“Các cháu bây giờ giỏi lắm, có máy tính, có ngoại ngữ. Nhưng nhớ nhé, làm gì cũng phải có cái tâm và lòng biết ơn. Đất nước này xanh tươi được như hôm nay, là nhờ bao nhiêu máu xương đã thấm xuống để làm nhựa sống.”

Viết về cuộc đời bà Lan, tôi không muốn dùng những từ ngữ hoa mỹ hay đao to búa lớn. Tôi muốn kể lại câu chuyện này bằng tất cả sự chân thành của một người trẻ đang được hưởng hòa bình.

Nhân vật của tôi – một người phụ nữ bình dị giữa đời thường – chính là một "pho sử sống". Câu chuyện của bà là minh chứng cho việc: Lịch sử không phải là cái gì đó đã ngủ yên trong quá khứ. Nó vẫn đang cháy âm ỉ trong trái tim của những người đi trước, và nhiệm vụ của thế hệ chúng tôi là tiếp nhận ngọn lửa ấy, dùng lăng kính sáng tạo của mình để viết tiếp những chương mới cho dân tộc.

Trường Sơn năm ấy có hoa, có lửa, và có cả những tâm hồn bất tử.