NGƯỜI GIỮ LỬA TRONG ÐÊM TRƯỜNG NÔ LỆ VÀ BẢN HÙNG CA DƯỚI BÓNG CỜ
Trong những con ngõ nhỏ quanh co của làng Ðịnh Công Hạ xưa, nơi thời gian trôi chậm như khói bếp chiều, có một cậu bé tên là Trịnh Ðình Cửu lặng lẽ lớn lên. Tuổi thơ ông không ồn ào, mà thấm dần trong tiếng đọc sách đều đều của người cha đỗ Tú tài và những bước chân tất bật của người mẹ gánh tơ lụa từ phố Hàng Ðào trở về. Một bên là nếp nhà nho thanh nhã, một bên là nhịp sống buôn bán của đất kinh kỳ, tất cả hòa lại, nuôi dưỡng trong ông phong thái điềm đạm, kín đáo. Nhưng đằng sau vẻ ngoài ấy không phải là sự an phận. Càng chứng kiến cảnh nước mất, người dân cúi đầu dưới ách đô hộ, trong lòng Trịnh Ðình Cửu càng dấy lên một nỗi day dứt âm thầm, như than hồng ủ dưới tro, chờ ngày bùng cháy.
Tuổi trẻ của Trịnh Ðình Cửu gắn bó với mái trường Bưởi (Chu Văn An) cổ kính, nơi tinh thần khai trí và yêu nước lặng lẽ lan tỏa qua từng trang sách. Cùng những người bạn tâm giao như Ngô Gia Tự, Nguyễn Ðức Cảnh, ông đã biến những buổi học tưởng chừng yên ả thành những cuộc trao đổi sôi nổi về vận mệnh dân tộc, về con đường giải phóng nước nhà. Năm 1927, Trịnh Ðình Cửu bí mật băng rừng, vượt biển sang Quảng Châu dự lớp huấn luyện do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp tổ chức. Trên đất khách, ông không chỉ tiếp thu lý luận cách mạng, mà còn rèn giũa cho mình một lựa chọn sống không do dự: dâng hiến trọn đời cho lý tưởng độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam.
ÐÊM HƯƠNG CẢNG VÀ CƯƠNG VỊ “ NGƯỜI ÐỨNG ÐẦU” LẶNG THẦM
Tháng 2 năm 1930, trong một căn phòng nhỏ, kín đáo tại Hương Cảng, lịch sử Việt Nam lặng lẽ rẽ sang một hướng khác. Không cờ xí, không tiếng hô vang, chỉ có những con người mang trong mình khát
vọng chung là giải phóng dân tộc. Giữa không khí căng thẳng của hội nghị hợp nhất, Trịnh Ðình Cửu xuất hiện với tư cách đại diện của Ðông Dương Cộng sản Ðảng, khi ấy đã được nhìn nhận như một trong những trí tuệ sắc sảo nhất của phong trào cách mạng. Những cuộc tranh luận diễn ra gay gắt, khác biệt chồng chất, tưởng như khó thể dung hòa. Chính trong thời khắc ấy, sự điềm tĩnh, lý lẽ thuyết phục và tầm nhìn vượt lên lợi ích riêng của tổ chức đã giúp ông trở thành điểm tựa, góp phần nối liền các dòng chảy, để rồi từ căn phòng nhỏ ấy, Ðảng Cộng sản Việt Nam ra đời. Sau hội nghị lịch sử, Trịnh Ðình Cửu được bầu làm Bí thư Ban Chấp hành Trung ương lâm thời. Từ đó, ông bước vào một giai đoạn hoạt động đầy hiểm nguy nhưng cũng thầm lặng nhất. Giữa lòng Hà Nội chằng chịt mật thám, ông đi lại như con thoi, gây dựng cơ sở, che chở cho những cán bộ chủ chốt, trong đó có Trần Phú, để chuẩn bị cho bản Luận cương Chính trị đầu tiên của Ðảng. Mỗi cuộc gặp gỡ, mỗi chặng đường ông đi qua đều kề sát lưỡi dao tử hình, trước máy chém. và những hầm tối rình rập. Thế nhưng, giữa bão táp đàn áp, Trịnh Ðình Cửu vẫn giữ vững ngọn lửa niềm tin, âm thầm nhưng bền bỉ, để cách mạng không bao giờ tắt.
KHÍ TIẾT TRONG “ÐỊA NGỤC TRẦN GIAN” VÀ SỰ HY SINH THẦM LẶNG
Sóng gió thực sự ập xuống vào năm 1931, khi Trịnh Ðình Cửu bị bắt tại Hải Phòng. Trước mặt kẻ thù, ông không chỉ là một người cộng sản, mà là “cái gai” cần phải nhổ bằng mọi giá. Roi vọt, kìm sắt, những đòn tra tấn tàn nhẫn liên tiếp giáng xuống thân thể ông, với hy vọng bẻ gãy ý chí của người đang đứng ở vị trí đầu não của Ðảng. Nhưng chúng đã nhầm. Thứ không thể khuất phục trong con người ấy không nằm ở thể xác. Bị đày ra Côn Ðảo, nơi ranh giới giữa sống và chết mong manh hơn bao giờ hết, Trịnh Ðình Cửu vẫn không gục ngã. Sau những song sắt lạnh lẽo, giữa bệnh tật và đói khát, ông cùng các đồng chí biến nhà tù thành “trường học cách mạng”, nơi niềm tin được giữ lại bằng ý chí, bằng máu và cả nước mắt.Ngày được trả tự do, Trịnh Ðình Cửu trở về với thân hình gầy gò, mang đầy dấu tích của đòn thù, nhưng ánh mắt ông vẫn cháy lên ngọn lửa không tắt. Ðằng sau cuộc đời hoạt động cách mạng bền bỉ ấy là những hy sinh riêng tư lặng lẽ đến nhói lòng. Vì nhiệm vụ, ông và vợ buộc phải gửi đứa con đầu lòng cho cơ sở nuôi dưỡng, để rồi giữa khói lửa chiến tranh, đứa trẻ ấy mãi mãi không tìm lại được. Nỗi đau ấy ông mang theo suốt đời, không oán than, không kể lể. Năm 1990, Trịnh Ðình Cửu qua đời, khép lại một cuộc đời thanh sạch, không màng danh lợi, chỉ một mực trung thành với lý tưởng đã chọn. Ông ra đi, nhưng hình ảnh người “giữ lửa” lặng thầm ấy vẫn còn ở lại, trong lịch sử và trong ký ức của những thế hệ sau.
Trịnh Ðình Cửu – cái tên ấy giờ đây được tạc vào những con phố lớn của Hà Nội. Ông không cầm súng trực tiếp như anh hùng Võ Úy Huân, nhưng ông đã dùng bộ óc và trái tim của một người cầm lái để chèo lái con thuyền cách mạng qua những thác ghềnh hiểm trở nhất của lịch sử
