Người giữ lữa vùng đất thép

1.           Hoàn cảnh và cuộc đời của mẹ

 Mẹ sinh ra tại xóm Đìa, ấp Trại Đèn, xã Phước Hiệp, huyện Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh.Lúc đó Củ Chi là vùng đất cửa ngõ Tây Bắc Sài Gòn, có vị trí chiến lược quân sự quan trọng. Nơi đây phải hứng chịu hàng vạn tấn bom đạn, chất độc hóa học và các cuộc càn quét khốc liệt của kẻ thù. Nhưng chính sự tàn phá ấy đã tôi luyện nên ý chí kiên cường của người dân, biến Phước Hiệp và Củ Chi thành pháo đài ngầm vĩ đại chống giặc ngoại xâm Cha của mẹ Là một người yêu nước và tham gia hoạt động cách mạng sớm. Năm 1913, ông bị thực dân Pháp bắt giữ và đày ra Côn Đảo vì tội "làm loạn", sau đó hy sinh . Bên cạnh đó , tuổi thơ của má rất cơ cực, sau khi cha và mẹ ruột qua đời, mới 14 tuổi, mẹ Rành đã bị địa chủ ép đi làm mướn gạt nợ cho gia đình. Bản thân mẹ từ nhỏ đã phải nếm trải sự bất công, bóc lột của chế độ thực dân phong kiến .Mẹ lập gia đình với thầy giáo Nguyễn Văn Cầm (quê ở ấp Bàu Công, xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An). Ông là người bạn đồng hành, cùng mẹ nuôi dạy các con theo con đường chính nghĩa. Gia đình của mẹ có 9 người con đều lần lượt hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ lẫn kháng chiến chống pháp.

Củ Chi là vùng oanh tạc tự do, hứng chịu hàng trăm ngàn tấn bom đạn, chất độc hóa học (như chất độc da cam) nhằm triệt hạ nguồn sống và phá hủy địa hình. Nhà cửa, ruộng vườn bị cày nát liên tục. Người dân phải tận dụng ngay những hố bom B-52 đầy nước để giặt giũ, sinh hoạt. Địch liên tục càn quét, gom dân vào các ấp chiến lược nhằm cô lập cách mạng. Những người bám đất như mẹ Rành phải đối mặt với các chiến dịch "tố cộng", "diệt cộng" đầy bạo lực. Việc mua một chút gạo, muối, hay thuốc men từ vùng địch kiểm soát mang ra ngoài cho du kích là một hành trình liều mạng, nếu bị phát hiện sẽ bị tra tấn dã man hoặc xử tử. Khi mặt đất bị hủy diệt, cuộc sống được chuyển dịch xuống hệ thống địa đạo Củ Chi. Tuy nhiên, cuộc sống dưới lòng đất là một thử thách khủng khiếp đối với sức chịu đựng của con người. Các đường hầm rất nhỏ hẹp, tối tăm, ngột ngạt và luôn thiếu oxy. Nhiều khi các chiến sĩ và người dân phải nằm sát đất để thở, việc di chuyển chủ yếu là khom lưng hoặc bò. Lòng đất tối tăm là môi trường của côn trùng, chấy rận, rắn rết và nấm mốc. Bệnh sốt rét, hắc lào, và các bệnh về đường hô hấp, tai mũi họng hoành hành liên tục do thiếu ánh sáng mặt trời.Mọi việc từ nấu ăn (bằng bếp Hoàng Cầm giấu khói), hội họp, cứu thương cho đến việc phụ nữ sinh con và nuôi con nhỏ đều diễn ra dưới hầm. Bữa ăn hằng ngày phần lớn chỉ có khoai, sắn chấm muối vừng (muối đậu). 

Những người con của Mẹ Nguyễn Thị Rành đều sinh ra từ lòng đất Củ Chi và ngã xuống ngay trên mảnh đất ấy sau những trận càn quét đẫm máu. Trớ trêu và đau đớn thay, giữa vùng địch kìm kẹp, mẹ không được quyền khóc to, không được lập bàn thờ hay làm đám tang. Giấu nước mắt vào trong để che mắt mật thám và bảo vệ căn hầm bí mật dưới nền nhà, mẹ nén đau thương cho đến tận năm 1969.khi người con út Nguyễn Văn Luông, chỗ dựa cuối cùng, cũng ngã xuống. Khoảnh khắc lòng mẹ chết lặng, đôi bàn tay bấu chặt vạt áo bà ba để không gục ngã đã trở thành nỗi đau bi hùng nhất của lịch sử.Thế nhưng, từ chính vết thương rỉ máu ấy, mẹ Rành đã biến đau thương thành hành động. Mẹ xem hàng trăm chiến sĩ, du kích trú ẩn dưới hầm như chính khúc ruột của mình, không ngại nguy hiểm chèo xuồng, gánh gạo tiếp tế dưới họng súng giặc. Mẹ đã tạm hoãn lại giọt nước mắt cá nhân với tâm nguyện sắt đá: “Xin cho má được khóc một lần khi nước nhà thống nhất!”một sự hy sinh vô bờ bến để đổi lấy tự do cho toàn dân tộc.

2.           Những đóng góp cho cách mạng

Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Rành là biểu tượng vĩ đại của sự hy sinh và lòng kiên trung, người đã biến nỗi đau tột cùng thành sức mạnh để chở che, nuôi giấu cách mạng ngay trong lòng địch.

Giữa vùng "oanh tạc tự do" Củ Chi khói lửa, Mẹ Nguyễn Thị Rành đã kiên cường bám trụ, biến ngôi nhà và khu vườn của mình thành căn cứ bí mật nuôi giấu cán bộ, du kích. Bất chấp hiểm nguy, mẹ bền bỉ làm giao liên, gánh gồng tiếp tế lương thực, thuốc men và sáng tạo ra những ám hiệu mưu trí như việc ngồi giã trầu trước hiên để bảo vệ chiến sĩ. Nén nỗi đau mất đi những người con ruột thịt, mẹ dồn trọn tình mẫu tử để chăm sóc thương binh tận tình, đồng thời trực tiếp giữ vai trò lãnh đạo Hội mẹ chiến sĩ và Xã đội Phước Hiệp, dũng cảm dẫn đầu nhân dân đấu tranh trực diện với kẻ thù để bảo vệ xóm làng.

Chiến tranh đã cướp đi của Mẹ Việt Nam Anh hùng gần như tất cả những gì máu mủ, quý giá nhất. Mẹ sinh được chín người con, nhưng cả tám người con trai cùng hai người cháu nội, cháu ngoại đã lần lượt anh dũng ngã xuống trên chiến trường trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đỉnh điểm là giai đoạn 1967 – 1969, chỉ trong vòng ba năm, mẹ phải nhận liên tiếp sáu tấm giấy báo tử. Nỗi đau chưa kịp nguôi, khăn tang đã chồng chất lên mái tóc bạc.

Thế nhưng, tột cùng của sự nghiệt ngã là việc mẹ không được khóc. Sống giữa vòng vây quân thù, để bảo vệ căn hầm bí mật và các chiến sĩ ẩn nấp bên dưới, mẹ phải nuốt nước mắt vào trong, bặm chặt môi đến rướm máu trước mặt bọn mật thám. Sự hy sinh thầm lặng ấy đã biến cuộc đời mẹ thành một tượng đài đau thương nhưng vô cùng kiêu hãnh của lịch sử dân tộc.

3.           Danh hiệu và ghi nhận

Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân .Quốc hội và Chính phủ tuyên dương, phong tặng vào ngày 06/01/1978 nhờ những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến.

Danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.Được truy tặng đợt đầu tiên vào năm 1994 ngay sau khi Pháp lệnh quy định danh hiệu này được ban hành.

Huân chương Độc lập hạng Nhất.Nhà nước truy tặng vào năm 1983. 

Nhà tưởng niệm Mẹ Nguyễn Thị Rành (Củ Chi).Ấp Trại Đèn, xã Phước Hiệp, huyện Củ Chi, TP.HCM.

 Khánh thành giai đoạn 1 ngày 31/01/2013, mở rộng giai đoạn 2 năm 2015, tổng diện tích hơn 5.600 m². Gồm nhà thờ tưởng niệm, sân vườn, khu sinh hoạt cộng đồng và là địa chỉ đỏ đón hàng vạn lượt khách mỗi năm.

Tượng thờ của mẹ được đặt tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ (TP.HCM), tôn vinh người phụ nữ kiên trung.

Tên mẹ được đặt cho một tuyến đường huyết mạch và một trạm y tế tại huyện Củ Chi.

Đối với người dân “Đất thép” Củ Chi và thế hệ trẻ, mẹ Nguyễn Thị Rành luôn là điểm tựa tinh thần và là bài học sống động về lòng yêu nước. Chính quyền địa phương đã xây dựng mới các căn nhà tình nghĩa cho gia đình con cháu của mẹ nhằm tri ân gia đình chính sách. Nhà tưởng niệm của mẹ còn là nơi thường xuyên diễn ra các buổi lễ kết nạp Đảng viên, Đoàn viên mới, hội trại truyền thống và lễ thắp nến tri ân vào ngày Thương binh Liệt sĩ (27/7) hằng năm. Bên cạnh đó, cuộc đời đầy nước mắt và vinh quang của mẹ còn được nhà văn Hoàng Đình Quang khắc họa qua cuốn sách Người Mẹ đất thép, góp phần lan tỏa câu chuyện cảm động của mẹ đến độc giả cả nước.