Người giữ màu xanh giữa thời hoa lửa

Những năm tháng chiến tranh, người ta thường nhớ đến tiếng súng, những đoàn quân ra trận và những chiến công nơi tuyến lửa. Nhưng phía sau chiến trường còn có những con người lặng lẽ gây dựng đàn gia súc, tạo ra từng giọt sữa, từng sức kéo để phục vụ nhân dân và tiền tuyến. Anh hùng Lao động Hồ Giáo là một con người bình dị mà phi thường như thế.

Hồ Giáo sinh năm 1930 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Tịnh Sơn, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Là anh cả trong gia đình đông con, năm mười hai tuổi, ông đã phải đi ở đợ, chăn trâu để phụ giúp cha mẹ. Tuổi thơ cơ cực khiến cậu bé sớm quen với bờ ruộng, bãi cỏ và những đêm nằm bên đàn vật nuôi. Chính những tháng ngày ấy đã giúp ông hiểu rằng con trâu, con bò cũng biết đau, biết sợ và đáp lại tình thương của con người.

Năm 1948, Hồ Giáo tham gia Việt Minh tại quê nhà. Đến năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc, công tác trong Sư đoàn 350 và làm nhiệm vụ bảo vệ Thủ đô Hà Nội. Từ một cậu bé chăn trâu nghèo khó, ông trở thành người chiến sĩ, mang trong mình kỷ luật quân đội và niềm tin mãnh liệt vào ngày đất nước thống nhất.

Năm 1960, Hồ Giáo chuyển sang làm việc tại Nông trường Ba Vì, Hà Tây. Khi ấy, miền Bắc vừa xây dựng cuộc sống mới, vừa chi viện cho chiến trường miền Nam. Bom đạn có thể phá hủy cầu đường và đồng ruộng, nhưng trẻ em vẫn cần sữa, sản xuất vẫn cần sức kéo. Hồ Giáo hiểu rằng chăm sóc tốt đàn bò cũng chính là một cách phục vụ Tổ quốc.

Ông bắt đầu công việc từ những điều nhỏ nhất: quan sát bước đi, ánh mắt, tiếng thở và lượng thức ăn của từng con bò. Khi trời rét, ông che chắn chuồng và tìm cách giữ ấm. Khi bò bỏ ăn, ông ở lại theo dõi, tìm nguyên nhân. Lúc thiếu cỏ, ông đi xa hơn để tìm nguồn thức ăn phù hợp.

Có những đêm mưa lạnh, người công nhân chăn nuôi vẫn thức bên chuồng vì lo một con bò trở bệnh. Đàn bò không biết nói, nhưng Hồ Giáo hiểu chúng bằng sự quan sát và lòng kiên nhẫn. Ông không coi vật nuôi là những con số trong sổ sách mà xem chúng như những người bạn cần được yêu thương, bảo vệ.

Nhờ sự tận tụy, tinh thần học hỏi và ý thức trách nhiệm cao, Hồ Giáo góp phần đưa Nông trường Ba Vì trở thành một điển hình của ngành chăn nuôi. Năm 1966, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động lần thứ nhất.

Danh hiệu cao quý không khiến ông rời xa đồng cỏ. Ông vẫn chọn đôi ủng lấm bùn, chiếc áo lao động và những ngày tháng đi cùng đàn gia súc. Với ông, vinh dự lớn nhất không phải là những lời ca ngợi mà là khi đàn bò khỏe mạnh, sinh trưởng tốt và đem lại lợi ích cho nhân dân.

Năm 1976, Hồ Giáo chuyển đến Trung tâm Nghiên cứu trâu và đồng cỏ miền Đông Nam Bộ tại Lai Khê, tỉnh Sông Bé. Một năm sau, ông nhận nhiệm vụ chăm sóc đàn trâu Mura do Ấn Độ tặng Việt Nam. Đây là giống trâu sữa có giá trị nhưng chưa quen với khí hậu và điều kiện nuôi dưỡng trong nước.

Hồ Giáo lại bắt đầu từ việc gần gũi với từng con vật. Ông nghiên cứu thức ăn, môi trường sống, khả năng sinh sản và cách phòng bệnh. Chỉ cần một con trâu có biểu hiện khác thường, ông lập tức tìm hiểu nguyên nhân. Có lúc ông thức nhiều đêm để chăm sóc một con trâu bị bệnh, bởi ông hiểu mỗi cá thể đều có ý nghĩa đối với quá trình gây giống.

Cùng với các đồng nghiệp, ông bền bỉ nhân đàn, tạo nền tảng cho việc phát triển giống trâu Mura tại Việt Nam. Thành quả đó đem lại cho ông danh hiệu Anh hùng Lao động lần thứ hai vào năm 1986. Hồ Giáo trở thành người duy nhất trong ngành chăn nuôi gia súc được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động hai lần.

Điều đáng quý ở Hồ Giáo không chỉ nằm ở thành tích mà còn ở sự lựa chọn suốt đời. Ông từng là đại biểu Quốc hội các khóa IV, V và VI, nhưng vẫn giữ nếp sống giản dị, gần gũi và gắn bó với nghề chăn nuôi.

Năm 1990, sau khi nghỉ hưu, ông trở về quê hương Quảng Ngãi. Tuy vậy, ông vẫn tiếp tục làm việc, chăm sóc vật nuôi và truyền lại kinh nghiệm cho những người trẻ. Mãi đến năm tám mươi tuổi, ông mới thực sự rời công việc. Những người từng làm việc cùng nhớ rằng ông hiểu tính nết từng con trâu, con bò; khi chúng đau ốm, ông vuốt ve, dỗ dành và chăm sóc như người thân.

Ngày 14 tháng 10 năm 2015, Anh hùng Lao động Hồ Giáo qua đời. Ông để lại một cuộc đời không ồn ào nhưng bền bỉ như cỏ mọc trên đồng. Từ cậu bé chăn trâu nghèo khó, người chiến sĩ bảo vệ Thủ đô đến người hai lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, ông chưa bao giờ rời xa những công việc bình dị.

Câu chuyện về Hồ Giáo giúp chúng ta hiểu rằng trong thời hoa lửa, chủ nghĩa anh hùng không chỉ hiện diện nơi chiến hào. Nó còn có mặt trong chuồng bò giữa đêm đông, trên đồng cỏ dưới mưa bom và trong đôi bàn tay chăm chút cho từng mầm sống.

Ông đã biến một nghề tưởng như âm thầm thành một sự nghiệp lớn lao. Bằng lòng yêu nghề, đức tính kiên trì và tinh thần trách nhiệm, Hồ Giáo đã góp phần xây dựng hậu phương, phát triển ngành chăn nuôi và phục vụ cuộc sống của nhân dân.

Màu xanh ông gìn giữ năm nào vẫn lan trên những đồng cỏ hôm nay. Đó là màu xanh của lao động, của niềm tin và của một con người đã dành trọn đời mình cho đàn gia súc, cho nhân dân và cho Tổ quốc.