Người giữ núi Tam Đảo – Vĩnh Phúc

Vùng núi Tam Đảo quanh năm sương phủ, nhưng ngày kháng chiến chống Pháp thì nơi đây lại mịt mù khói súng. Trong lực lượng du kích có một ông cụ mà ai cũng kính trọng – cụ Đỗ Văn Ban. Cụ hơn sáu mươi tuổi nhưng dẻo dai hơn cả trai trẻ. Cụ biết từng lối mòn lên núi, từng hang đá có thể giấu quân.

Khi Pháp mở trận càn quét vào bản Khe Lót, trai tráng đi hết, chỉ còn phụ nữ và người già. Cụ Ban liền tổ chức đào hầm, chia dân thành từng nhóm nhỏ, giấu trẻ em vào hốc đá. Khi giặc tràn vào, cụ dẫn một toán du kích men theo sườn núi vòng ra phía sau, đánh bất ngờ khiến quân Pháp hoảng loạn. Trận ấy, địch rút lui mà không phá được bản nào.

Năm sau, Pháp lại mở cuộc càn lớn hơn, dùng cả xe bọc thép. Cụ Ban quyết không rời bản. Cụ đốt đuốc dẫn dân qua rừng, rồi quay lại bẫy phục kích. Trong một lần đánh địch, cụ trúng đạn vào ngực nhưng vẫn lăn người xuống khe đá, ôm chặt bao thuốc nổ, kích nổ để chặn đường xe bọc thép. Cả sườn núi rung lên.

Khi tìm được thi thể cụ, người ta thấy bàn tay vẫn nắm chặt dây cháy chậm. Trên đỉnh Tam Đảo, dân bản lập một miếu nhỏ, khói nhang ngày nào cũng bay trong sương, như một lời tri ân vô tận.