NGƯỜI GIỮ PHÊN DẬU ĐẠI VIỆT

Một buổi sớm thế kỷ XII, sương trắng phủ kín núi rừng Phú Lương. Từ trên đỉnh đèo, Dương Tự Minh lặng nhìn những bản làng nằm nép mình bên dòng suối. Khói bếp đang bay lên giữa màu xanh đại ngàn, nhưng nơi biên giới xa xôi, tin báo giặc cướp tràn sang đã khiến lòng người không thể yên.

Dương Tự Minh là người dân tộc Tày, sinh ra tại vùng Quan Triều thuộc phủ Phú Lương. Mồ côi cha từ nhỏ, ông lớn lên bên người mẹ tần tảo và sớm hiểu nỗi vất vả của đồng bào miền núi. Nhờ thông minh, khỏe mạnh và giỏi võ nghệ, ông được nhân dân tin yêu, suy tôn làm thủ lĩnh. Dưới ba triều vua Lý Nhân Tông, Lý Thần Tông và Lý Anh Tông, ông được giao cai quản một vùng biên cương rộng lớn của Đại Việt.

Đối với Dương Tự Minh, bảo vệ biên giới không chỉ là dựng đồn, luyện quân mà còn phải làm cho dân no ấm. Ông thường đến các bản làng, hướng dẫn người dân khai khẩn ruộng nương, tích trữ lương thực và cùng nhau chống thú dữ, giặc cướp. Khi một già làng cảm kích nói:

– Ngài là quan của triều đình mà vẫn lo từng hạt thóc cho dân bản.

Ông chỉ nhẹ nhàng đáp:

– Biên cương có vững hay không trước hết phụ thuộc vào lòng dân. Dân có ấm no thì đất nước mới yên bình.

Năm 1148, kẻ cầm đầu người Tống là Đàm Hữu Lượng lôi kéo dân các khe động, đem quân cướp phá châu Quảng Uyên. Triều đình lập tức giao cho Dương Tự Minh cùng các tướng lĩnh đem quân đi dẹp loạn.

Nhận được chiếu lệnh, ông tập hợp binh sĩ dưới chân núi. Trước những người lính phần lớn là con em các dân tộc miền núi, ông cất giọng mạnh mẽ:

– Sau lưng chúng ta là bản làng, là cha mẹ, vợ con. Một tấc đất biên cương cũng là máu thịt của Đại Việt. Chúng ta nhất định không để giặc xâm phạm!

Đoàn quân men theo những lối mòn hiểm trở, vượt núi cao và suối sâu. Nhờ hiểu rõ địa hình, Dương Tự Minh cho quân mai phục ở các cửa rừng, cắt đường tiếp tế rồi bất ngờ đánh vào đội hình đối phương. Tiếng tù và vang lên giữa núi đá. Từ các sườn đồi, quân Đại Việt đồng loạt xông xuống.

Dương Tự Minh cưỡi ngựa dẫn đầu, thanh kiếm trong tay sáng lên giữa màn sương. Quân giặc bị đánh bất ngờ, đội hình nhanh chóng tan vỡ. Những kẻ còn lại phải tháo chạy khỏi biên giới. Châu Quảng Uyên được giải phóng, dân bản trở về sửa lại nhà cửa và tiếp tục làm ăn.

Sau chiến thắng, Dương Tự Minh không cho quân mở tiệc lớn. Ông xuống ngựa, cúi mình trước những ngôi nhà bị đốt cháy rồi ra lệnh lấy lương thực của quân đội cứu giúp người dân. Trong mắt vị thủ lĩnh ấy, chiến thắng trọn vẹn nhất không phải là tiêu diệt được bao nhiêu quân địch, mà là đem lại cuộc sống bình yên cho đồng bào.

Với tài đức và công lao lớn, Dương Tự Minh được triều Lý tin tưởng, hai lần gả công chúa Diên Bình và Thiều Dung, phong làm Phò mã Đô úy. Nhưng dù ở địa vị cao, ông vẫn gắn bó với núi rừng Phú Lương, thẳng thắn chống lại những kẻ tham quan và hết lòng bảo vệ nhân dân.

Khi ông qua đời, đồng bào vô cùng thương tiếc, lập đền thờ dưới chân núi Đuổm và tôn ông là Đức Thánh Đuổm. Trải qua nhiều thế kỷ, tên tuổi Dương Tự Minh vẫn sống trong tâm thức nhân dân như biểu tượng của lòng trung nghĩa, tinh thần đoàn kết dân tộc và ý chí bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc