Người giữ thành, giữ đất – Câu chuyện về Lãnh binh Đặng Văn Tòng

Lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam ghi dấu nhiều vị anh hùng đã hiến dâng cả cuộc đời cho sự nghiệp bảo vệ non sông. Trên vùng đất Tây Ninh, Lãnh binh Đặng Văn Tòng là một trong những người tiêu biểu của phong trào kháng Pháp buổi đầu, để lại dấu ấn sâu đậm bằng lòng yêu nước, ý chí bất khuất và tinh thần chiến đấu kiên cường.

Đặng Văn Tòng là con của Đặng Văn Trước, người quê Bình Định theo dòng người Nam tiến đến vùng Bến Đồn khai phá đất đai, lập nên làng Gia Lộc. Ông Đặng Văn Trước có công xây dựng làng, tham gia chống quân Cao Miên xâm lược và được nhân dân tôn kính là bậc tiền hiền của vùng đất Gia Lộc. Tiếp nối truyền thống yêu nước của gia đình, Đặng Văn Tòng sớm nuôi chí bảo vệ quê hương, đất nước.

Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Nam Kỳ và đánh chiếm thành Gia Định, Đặng Văn Tòng đã đứng lên chiêu mộ nghĩa quân chống giặc. Với tài năng và uy tín, ông được triều đình phong giữ chức Lãnh binh, đồng thời liên kết với Lãnh binh Két tổ chức lực lượng khởi nghĩa tại vùng Long Giang, Gò Dầu, góp phần hình thành một trong những trung tâm kháng chiến tiêu biểu của Tây Ninh những năm đầu chống Pháp.

Đầu năm 1861, trước sự tấn công ngày càng quyết liệt của quân Pháp, Đặng Văn Tòng được tướng Nguyễn Tri Phương giao nhiệm vụ đưa quân đến bảo vệ Đại đồn Chí Hòa – tuyến phòng thủ quan trọng của quân đội nhà Nguyễn ở Gia Định. Mặc dù nghĩa quân và quân triều đình chiến đấu hết sức dũng cảm, Đại đồn Chí Hòa vẫn thất thủ sau trận chiến ác liệt ngày 25/02/1861.

Sau thất bại tại Chí Hòa, Lãnh binh Đặng Văn Tòng không hề khuất phục. Ông đưa lực lượng lui về Trảng Bàng, tiếp tục tổ chức kháng chiến cùng nhân dân địa phương. Khi quân Pháp mở các cuộc tấn công truy quét, nghĩa quân dưới sự chỉ huy của ông đã chiến đấu quyết liệt, gây cho địch nhiều tổn thất. Tuy nhiên, trước tương quan lực lượng quá chênh lệch, ông buộc phải rút quân về căn cứ rừng Tha La để bảo toàn lực lượng và tiếp tục nuôi dưỡng phong trào kháng chiến.

Sau đó, thực dân Pháp dùng nhiều thủ đoạn để truy bắt những người lãnh đạo nghĩa quân. Lãnh binh Đặng Văn Tòng bị bắt và bị lưu đày sang Guyane thuộc Pháp ở Nam Mỹ. Dù phải chịu cảnh tù đày nơi đất khách, tinh thần yêu nước và ý chí bất khuất của ông vẫn trở thành biểu tượng cho lớp nghĩa sĩ Nam Bộ kiên quyết không khuất phục trước ách đô hộ của thực dân.

Sau này, Lãnh binh Đặng Văn Tòng trở về và qua đời tại Trảng Bàng. Cuộc đời ông gắn liền với những năm tháng đầu tiên của phong trào kháng Pháp trên đất Tây Ninh, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh của nhân dân địa phương.

Để ghi nhớ công lao của vị nghĩa sĩ kiên trung, ngày nay một tuyến đường tại thị xã Trảng Bàng mang tên Lãnh binh Đặng Văn Tòng. Đó không chỉ là sự tri ân của quê hương đối với một người con ưu tú mà còn là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay về truyền thống yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí bảo vệ độc lập dân tộc của cha ông.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, nhưng hình ảnh Lãnh binh Đặng Văn Tòng vẫn sống mãi trong lịch sử Tây Ninh như biểu tượng của lòng trung nghĩa, khí phách và tinh thần quật cường của người dân Nam Bộ trong buổi đầu chống thực dân Pháp.

Nguồn tư liệu tham khảo: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Tây Ninh; Địa chí Tây Ninh; tư liệu lịch sử về phong trào kháng Pháp tại Tây Ninh.