Người giữ thành giữa một triều đại đang đứng trước ngã rẽ
Trịnh Phương Mai
Tôn Thất Thuyết là một quan lại và nhân vật chính trị quan trọng của triều Nguyễn vào cuối thế kỷ XIX. Ông sinh năm 1839 tại Huế, thuộc dòng dõi hoàng tộc và trưởng thành trong bối cảnh đất nước ngày càng chịu sức ép từ thực dân Pháp.
Tôn Thất Thuyết từng giữ nhiều chức vụ trong triều đình và dần trở thành một trong những người có ảnh hưởng lớn bên cạnh vua Tự Đức. Ông thuộc phe chủ chiến, chủ trương chống lại sự mở rộng kiểm soát của Pháp thay vì tìm cách nhượng bộ.
Sau khi vua Tự Đức qua đời năm 1883, triều đình Huế rơi vào tình trạng bất ổn. Tôn Thất Thuyết trở thành một trong những nhân vật có vai trò quan trọng trong việc đưa các vua Hàm Nghi và Thành Thái lên ngôi trong những năm tiếp theo.
Đêm 4 rạng sáng 5 tháng 7 năm 1885, Tôn Thất Thuyết chỉ huy cuộc tấn công quân Pháp tại kinh thành Huế. Cuộc tấn công không thành công, quân Pháp phản công và tiến vào kinh thành.
Sau sự kiện này, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi rời khỏi Huế, mở đầu cho phong trào Cần Vương. Chiếu Cần Vương được ban ra, kêu gọi các sĩ phu và nhân dân đứng lên chống Pháp. Từ đó, nhiều cuộc khởi nghĩa bùng nổ ở khắp Trung Kỳ và Bắc Kỳ.
Tôn Thất Thuyết sau đó sang Trung Quốc và tiếp tục tìm kiếm sự hỗ trợ cho phong trào chống Pháp. Ông qua đời năm 1913 tại Trung Quốc.
Vai trò của Tôn Thất Thuyết trong lịch sử có nhiều mặt. Ông là người chủ trương chống Pháp quyết liệt, đồng thời là một trong những nhân vật trực tiếp tạo ra bước ngoặt dẫn đến phong trào Cần Vương.
Đêm kinh thành thất thủ không chỉ khép lại một cuộc đối đầu trong hoàng cung. Nó còn mở ra một phong trào kéo dài nhiều năm, khi lời kêu gọi từ một vị vua trẻ đi khỏi kinh thành và lan đến những làng quê xa xôi.
