Người gỡ mìn cuối con đường

Ở vùng quê ven sông Lam, mỗi khi nhắc đến ông Lê Văn Hậu, người dân không gọi ông bằng tên đầy đủ mà vẫn quen gọi bằng cái tên thân thuộc là "ông Hậu công binh". Đó không chỉ là cách để phân biệt ông với những người cùng tên trong làng, mà còn là sự trân trọng dành cho một người đã dành cả tuổi thanh xuân làm nhiệm vụ mở đường, phá bom, gỡ mìn trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Đối với nhiều người, công việc của người lính công binh là một nghề đặc biệt, bởi họ luôn là những người bước vào nơi nguy hiểm trước tiên và cũng thường là những người rời đi sau cùng. Khi bộ binh chuẩn bị tiến quân, công binh phải mở đường. Khi đoàn xe vận tải cần vượt qua trọng điểm, công binh phải san lấp hố bom, bắc cầu tạm và rà phá vật cản. Ngay cả khi tiếng súng đã ngừng, họ vẫn tiếp tục lặng lẽ làm việc để trả lại sự bình yên cho những vùng đất còn đầy bom mìn sót lại.

Hậu nhập ngũ khi vừa tròn hai mươi tuổi. Trước đó, anh vốn là một chàng trai hiền lành, quanh năm gắn bó với đồng ruộng và chưa từng nghĩ rằng một ngày mình sẽ trở thành người đối mặt với những quả bom chưa nổ. Trong những ngày huấn luyện đầu tiên, điều khiến Hậu lo lắng nhất không phải là hành quân đường dài hay mang vác nặng, mà là những giờ học về các loại bom mìn. Trước mặt anh là đủ loại mô hình với kích thước, hình dạng và cơ chế kích nổ khác nhau. Người giảng viên già từng là công binh nhiều năm chỉ nói một câu mà Hậu nhớ suốt cuộc đời, rằng người công binh không được phép chủ quan dù chỉ một lần, bởi trong công việc này, sai lầm không có cơ hội để sửa chữa.

Sau nhiều tháng huấn luyện, Hậu được điều vào một đơn vị công binh hoạt động trên tuyến vận tải chiến lược. Công việc của đơn vị vô cùng nặng nhọc. Ban ngày, họ đào hầm, sửa đường, dựng cầu. Ban đêm, họ lần theo những trọng điểm vừa bị đánh phá để kiểm tra và xử lý bom nổ chậm trước khi các đoàn xe đi qua. Có những đêm cả đơn vị phải làm việc liên tục đến sáng dưới ánh đèn pin được che kín bằng nhiều lớp vải để tránh bị phát hiện. Mồ hôi hòa lẫn với bùn đất, còn tiếng bom từ xa vẫn không ngừng vọng lại, nhưng chưa bao giờ họ nghĩ đến việc bỏ dở nhiệm vụ.

Đội trưởng của Hậu là đại úy Trần Minh, một người lính từng có gần mười năm gắn bó với lực lượng công binh. Minh không phải người nói nhiều, nhưng mỗi lời ông nói đều khiến chiến sĩ trẻ ghi nhớ. Ông luôn nhắc rằng điều quan trọng nhất của người công binh không phải là sự liều lĩnh mà là sự bình tĩnh. Muốn chiến thắng quả bom, trước hết phải chiến thắng nỗi sợ của chính mình, bởi chỉ khi đầu óc thật tỉnh táo mới có thể đưa ra quyết định đúng đắn.

Một buổi sáng đầu mùa mưa, đơn vị nhận được tin báo rằng trên đoạn đường dẫn vào một kho hậu cần vừa xuất hiện nhiều quả bom nổ chậm sau đợt không kích đêm trước. Tuyến đường ấy đặc biệt quan trọng vì chỉ vài giờ nữa sẽ có đoàn xe chở lương thực và thuốc men đi qua. Nếu không xử lý kịp thời, toàn bộ kế hoạch vận chuyển sẽ phải dừng lại.

Hậu cùng đội trưởng Minh và ba đồng đội nhanh chóng lên đường. Khi đến hiện trường, khung cảnh trước mắt khiến ai cũng lặng người. Con đường bị cày xới bởi những hố bom lớn nhỏ nối tiếp nhau. Nhiều thân cây gãy đổ chắn ngang lối đi, còn dưới lớp đất đá vẫn lộ ra những quả bom chưa phát nổ với phần đuôi cắm sâu xuống mặt đường.

Đội trưởng Minh cẩn thận quan sát hiện trường rồi phân công nhiệm vụ cho từng người. Hậu được giao xử lý một quả bom nằm sát mép đường, nơi chỉ cần sơ suất nhỏ cũng có thể làm sạt cả taluy. Anh quỳ xuống, nhẹ nhàng dùng chiếc xẻng nhỏ gạt từng lớp đất phủ quanh thân bom. Mỗi động tác đều chậm rãi và chính xác. Tiếng mưa rơi lộp bộp trên tán lá, tiếng nước chảy dưới khe núi và nhịp tim của chính mình dường như hòa thành một âm thanh duy nhất trong đầu anh.

Sau gần một giờ làm việc căng thẳng, Hậu vô hiệu hóa thành công quả bom đầu tiên. Khi anh vừa đứng dậy thì đội trưởng Minh cũng hoàn thành phần việc của mình. Cả tổ tiếp tục xử lý những quả bom còn lại cho đến tận chiều muộn mới mở thông được con đường.

Những nhiệm vụ như thế lặp đi lặp lại suốt nhiều năm. Có khi họ vừa phá xong bom thì máy bay lại quay trở lại ném xuống những quả khác. Có những đoạn đường hôm nay vừa thông xe thì sáng hôm sau đã bị đánh phá tiếp. Công việc của người lính công binh giống như cuộc chạy đua không có điểm dừng với thời gian và bom đạn. Điều duy nhất giúp họ kiên trì chính là ý nghĩ rằng phía sau mình còn có rất nhiều đồng đội đang chờ con đường được mở.

Mùa hè năm ấy, đơn vị của Hậu được điều đến một khu vực rừng núi hiểm trở để chuẩn bị cho một chiến dịch lớn. Trong lúc rà phá hiện trường, Hậu phát hiện một quả bom nằm sát gốc cây cổ thụ. Qua quan sát, đội trưởng Minh nhận định đây là loại bom có cơ chế kích nổ rất phức tạp, chỉ cần một tác động sai cũng có thể phát nổ ngay lập tức.

Sau nhiều giờ nghiên cứu, Minh quyết định chính mình sẽ trực tiếp xử lý quả bom. Hậu đứng bên cạnh làm nhiệm vụ hỗ trợ. Không khí căng thẳng đến nghẹt thở. Mọi người gần như không dám cử động mạnh. Từng thao tác của đội trưởng đều được thực hiện chậm rãi dưới ánh nắng gay gắt xuyên qua tán rừng.

Đúng lúc cơ cấu kích nổ gần được tháo rời, một tiếng nổ lớn từ xa làm mặt đất rung chuyển. Đó là đợt bom mới đang trút xuống khu vực lân cận. Sức ép khiến một tảng đá trên sườn đồi lăn xuống, va mạnh vào thân cây bên cạnh quả bom. Hậu chưa kịp phản ứng thì đội trưởng Minh đã lao đến đẩy anh ngã sang một bên.

Quả bom phát nổ.

Tiếng nổ vang dội khắp khu rừng.

Khi khói bụi tan đi, Hậu chỉ còn nhìn thấy người đội trưởng nằm bất động giữa khoảng đất vừa bị cày xới.

Sự hy sinh của Minh trở thành nỗi đau lớn đối với cả đơn vị. Trong lễ truy điệu đơn sơ giữa rừng, Hậu đứng nghiêm trước di ảnh người chỉ huy mà đôi mắt đỏ hoe. Anh nhớ lại câu nói năm nào rằng người công binh phải chiến thắng nỗi sợ bằng sự bình tĩnh. Chính sự bình tĩnh ấy đã giúp đội trưởng cứu sống anh trong giây phút cuối cùng.

Chiến tranh kết thúc, Hậu trở về quê hương nhưng không chọn cuộc sống an nhàn. Ông tiếp tục tham gia lực lượng rà phá bom mìn còn sót lại ở nhiều địa phương. Ông nói rằng chừng nào trên những cánh đồng còn những vật nổ chưa được xử lý thì chừng ấy người dân vẫn chưa thực sự có cuộc sống bình yên.

Suốt hơn hai mươi năm sau chiến tranh, Hậu cùng đồng đội đi qua biết bao cánh rừng, bãi bồi và ruộng lúa để tìm kiếm, vô hiệu hóa những quả bom còn nằm im dưới lòng đất. Có những nơi trẻ em đã có thể tung tăng chạy nhảy trên chính mảnh đất từng bị cấm đến gần. Có những cánh đồng nhiều năm bỏ hoang nay lại xanh màu lúa mới. Mỗi lần nhìn thấy người dân yên tâm cày cấy hay tiếng trẻ nhỏ nô đùa trên sân trường, Hậu đều cảm thấy những năm tháng gian khổ của mình thật sự có ý nghĩa.

Một lần, trong buổi nói chuyện với học sinh nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập Quân đội, có em hỏi ông rằng điều đáng sợ nhất trong cuộc đời người công binh là gì. Ông mỉm cười hiền hậu rồi chậm rãi đáp rằng điều đáng sợ nhất không phải là quả bom nằm trước mặt, mà là sự chủ quan trong chính suy nghĩ của mình. Chỉ cần còn giữ được sự cẩn trọng, tinh thần trách nhiệm và tình yêu đối với đồng đội, người công binh sẽ luôn biết cách vượt qua nỗi sợ hãi.

Nhiều năm sau, Hậu trở lại khu rừng nơi đội trưởng Minh đã hy sinh. Con đường đất nhỏ ngày nào giờ đã trở thành tuyến giao thông rộng rãi nối liền nhiều bản làng. Những cây cổ thụ mới lớn lên che kín khoảng đất từng bị bom cày xới, tiếng chim ríu rít vang lên khắp sườn đồi, còn lũ trẻ trong bản vô tư đạp xe qua con đường mà không hề biết nơi đây từng chất chứa biết bao hiểm nguy.

Ông lặng lẽ đặt trước gốc cây một bó hoa rừng rồi đứng thật lâu trong gió chiều. Ông không nói thành lời, nhưng trong lòng luôn tin rằng người đội trưởng năm xưa vẫn đang dõi theo những con đường đã được mở, những cánh đồng đã hồi sinh và những ngôi làng đã ngập tràn tiếng cười. Đối với ông, đó chính là phần thưởng lớn nhất dành cho những người lính công binh, những con người đã chấp nhận bước đi trước mọi người để đổi lấy sự bình yên cho những người đi sau, để hôm nay trên những con đường đất nước không còn tiếng bom mà chỉ còn tiếng xe, tiếng trẻ thơ và nhịp sống thanh bình của một dân tộc đã đi qua chiến tranh.