NGƯỜI GÓP PHẦN ĐƯA NGOẠI GIAO VIỆT NAM HỘI NHẬP SÂU RỘNG

Nguyễn Dy Niên sinh ra tại vùng đất Thanh Hóa giàu truyền thống lịch sử và cách mạng. Ông trưởng thành trong một giai đoạn đặc biệt của đất nước, khi dân tộc vừa tiến hành cuộc đấu tranh giành độc lập, vừa phải đối mặt với những thử thách lớn của thời đại. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia cách mạng, bắt đầu từ công tác tại địa phương vào năm 1950. Những năm tháng đầu đời ấy đã đặt nền móng cho con đường hoạt động lâu dài của ông sau này.

Trong những năm đầu tham gia cách mạng, Nguyễn Dy Niên từng công tác tại xã Thọ Lộc, Thọ Xuân, Thanh Hóa. Sau đó, ông tham gia lực lượng thanh niên xung phong tại vùng an toàn khu Việt Bắc trong những năm 1953–1954. Việt Bắc khi ấy là căn cứ địa quan trọng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Được sống và làm việc trong môi trường cách mạng đã giúp ông tích lũy kinh nghiệm, rèn luyện bản lĩnh và hình thành ý thức trách nhiệm đối với đất nước.

Sau những năm tháng kháng chiến, Nguyễn Dy Niên từng bước chuyển sang công tác đối ngoại. Ngành ngoại giao Việt Nam lúc đó còn rất trẻ, phải vừa xây dựng tổ chức, vừa đào tạo đội ngũ cán bộ có kiến thức, bản lĩnh chính trị và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Công việc ngoại giao không chỉ đơn giản là gặp gỡ, trao đổi với đại diện các quốc gia, mà còn là quá trình bảo vệ lợi ích quốc gia, mở rộng quan hệ quốc tế và tạo dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển của đất nước.

Nguyễn Dy Niên đã trải qua nhiều vị trí khác nhau trong ngành Ngoại giao trước khi trở thành người đứng đầu Bộ Ngoại giao. Quá trình công tác lâu dài giúp ông có nhiều kinh nghiệm về quan hệ quốc tế và hiểu rõ những thay đổi của tình hình thế giới. Khi Việt Nam bước vào thời kỳ đẩy mạnh Đổi mới và hội nhập, những kinh nghiệm ấy trở thành nền tảng quan trọng để ông đảm nhận những trọng trách lớn hơn.

Tháng 2 năm 2000, Nguyễn Dy Niên được cử giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Đây là thời điểm Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội mới. Sau hơn một thập niên Đổi mới, nền kinh tế ngày càng mở cửa, quan hệ quốc tế ngày càng được mở rộng và yêu cầu đặt ra đối với ngành ngoại giao cũng ngày càng lớn.

Trong bối cảnh ấy, ngoại giao không còn chỉ tập trung vào những vấn đề chính trị và an ninh truyền thống. Ngoại giao ngày càng gắn chặt với phát triển kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ và hội nhập khu vực, quốc tế. Một trong những dấu ấn được Bộ Ngoại giao ghi nhận trong thời gian Nguyễn Dy Niên làm Bộ trưởng là việc thúc đẩy quan hệ song phương với nhiều quốc gia trên các châu lục, đồng thời làm sâu sắc hơn quá trình hội nhập khu vực và quốc tế.

Dưới sự chỉ đạo của Bộ trưởng Nguyễn Dy Niên, hoạt động đối ngoại được chú trọng theo hướng thiết thực hơn đối với sự phát triển của đất nước. Ngoại giao phục vụ phát triển kinh tế trở thành một nội dung quan trọng. Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài không chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị mà còn góp phần giới thiệu hình ảnh đất nước, tìm kiếm cơ hội hợp tác, thúc đẩy thương mại, đầu tư và mở rộng quan hệ kinh tế.

Đây là một thay đổi có ý nghĩa trong tư duy đối ngoại của Việt Nam thời kỳ Đổi mới. Một đất nước muốn phát triển không thể đứng tách biệt với thế giới. Việt Nam cần chủ động mở cửa, xây dựng quan hệ với các quốc gia, tham gia các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia trong quá trình hội nhập.

Trong những năm đầu thế kỷ XXI, Việt Nam ngày càng tích cực tham gia các hoạt động khu vực và quốc tế. ASEAN trở thành một không gian hợp tác quan trọng, trong khi quan hệ của Việt Nam với các nước lớn và nhiều đối tác trên thế giới tiếp tục được mở rộng. Những nỗ lực ấy góp phần tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi hơn cho quá trình phát triển đất nước.

Bộ Ngoại giao đánh giá Nguyễn Dy Niên là một nhà ngoại giao xuất sắc, giàu kinh nghiệm sau nhiều năm công tác ở nhiều cương vị khác nhau. Trong thời gian ông giữ chức Bộ trưởng, quan hệ song phương với nhiều nước được thúc đẩy, hội nhập khu vực và quốc tế được triển khai sâu hơn, đồng thời chủ trương ngoại giao phục vụ phát triển kinh tế được thực hiện mạnh mẽ và thiết thực.

Điều đáng chú ý trong con đường hoạt động của Nguyễn Dy Niên là sự kết hợp giữa kinh nghiệm của một cán bộ trưởng thành từ những năm tháng cách mạng với yêu cầu của một nền ngoại giao hiện đại. Nếu trong những năm chiến tranh, ngoại giao Việt Nam phải tập trung vào việc tranh thủ sự ủng hộ quốc tế và đấu tranh vì độc lập, thống nhất đất nước, thì trong thời kỳ Đổi mới, nhiệm vụ ngày càng chuyển sang xây dựng quan hệ hợp tác rộng mở và tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho phát triển.

Sự chuyển biến ấy đòi hỏi các nhà ngoại giao phải có tư duy linh hoạt, khả năng thích ứng với những thay đổi của thế giới và đặc biệt là phải đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên hàng đầu. Nguyễn Dy Niên là một trong những người hoạt động trong giai đoạn chuyển tiếp quan trọng đó.

Bên cạnh cương vị Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, ông còn là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng trong giai đoạn 1991–2006 và là đại biểu Quốc hội khóa XI. Những trọng trách ấy cho thấy vai trò của ông không chỉ giới hạn trong hoạt động ngoại giao mà còn gắn với quá trình hoạch định và triển khai các chính sách đối ngoại của đất nước.

Một nhà ngoại giao thường không tạo ra những dấu ấn dễ nhìn thấy như một công trình hay một con đường. Thành quả của ngoại giao nhiều khi nằm trong những cuộc gặp, những cuộc đàm phán, những thỏa thuận hợp tác và những mối quan hệ được xây dựng qua nhiều năm. Có những kết quả phải mất rất lâu mới có thể nhìn thấy đầy đủ.

Chính vì vậy, công việc ngoại giao đòi hỏi sự kiên trì. Một lời nói có thể tạo ra thiện cảm, nhưng một quan hệ đối tác bền vững cần nhiều năm vun đắp. Một chuyến thăm cấp cao có thể mở ra cơ hội, nhưng để biến cơ hội ấy thành hợp tác thực chất lại cần sự nỗ lực của rất nhiều cơ quan và con người.

Trong thời gian Nguyễn Dy Niên đứng đầu ngành Ngoại giao, Việt Nam tiếp tục bước sâu hơn vào quá trình hội nhập. Những hoạt động ấy góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam chủ động, hòa bình, hợp tác và ngày càng tích cực trong đời sống quốc tế.

Nhìn lại cuộc đời hoạt động của Nguyễn Dy Niên, có thể thấy một hành trình kéo dài từ những năm tháng cách mạng khi còn rất trẻ đến thời kỳ đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới. Từ công tác tại quê hương Thanh Hóa, những năm tháng thanh niên xung phong ở Việt Bắc, ông từng bước trưởng thành và dành nhiều thập niên cho ngành ngoại giao.

Đó cũng là hành trình của chính nền ngoại giao Việt Nam: từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn đến một nền ngoại giao ngày càng chuyên nghiệp, rộng mở và hội nhập với thế giới.

Nguyễn Dy Niên không chỉ để lại dấu ấn qua chức vụ Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Điều đáng nhớ hơn là những đóng góp của ông trong một giai đoạn Việt Nam đang từng bước mở rộng cánh cửa với thế giới. Ông cùng nhiều thế hệ cán bộ ngoại giao đã góp phần xây dựng những mối quan hệ quốc tế ngày càng rộng lớn, phục vụ mục tiêu hòa bình, hợp tác và phát triển của đất nước.

Ngoại giao là công việc của những cây cầu – những cây cầu nối Việt Nam với thế giới. Nguyễn Dy Niên đã dành nhiều năm trong cuộc đời mình để góp phần xây dựng những cây cầu ấy. Từ một người thanh niên tham gia cách mạng ở tuổi còn rất trẻ đến người đứng đầu ngành Ngoại giao trong những năm đầu thế kỷ XXI, hành trình của ông là một phần trong câu chuyện Việt Nam bước ra thế giới bằng bản lĩnh, sự chủ động và khát vọng phát triển.