NGƯỜI HAI LẦN ĐƯỢC ĐỒNG ĐỘI LÀM LỄ TRUY ĐIỆU

Tuổi 13 rời quê theo cách mạng

Ông Lý Hữu Trí sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước tại vùng đất Khánh Bình, Cà Mau. Năm 1945, khi ông mới 13 tuổi, cha ông tham gia Việt Minh. Một địa chủ tại địa phương lấy cớ gia đình không chịu đóng tô, bắt giam năm người thân của ông.

Chứng kiến cảnh gia đình bị áp bức, cậu bé Lý Hữu Trí quyết định rời làng quê đi theo cách mạng. Dù tuổi còn nhỏ, ông thể hiện tinh thần nhanh nhẹn, gan dạ và ý thức trách nhiệm cao. Vì vậy, các cán bộ cách mạng yêu thương, dìu dắt và giao cho ông những nhiệm vụ phù hợp.

Ban đầu, ông làm giao liên và đội trưởng thiếu nhi. Công việc của người giao liên là truyền tin, đưa thư và dẫn đường giữa các cơ sở cách mạng. Những nhiệm vụ tưởng như đơn giản ấy lại đòi hỏi sự bình tĩnh, kín đáo và khả năng xử lý nhanh khi gặp tình huống bất ngờ.

Sau đó, ông được tạo điều kiện học văn hóa rồi trở thành giáo viên dạy lớp bình dân học vụ tại ấp Cỏ Xước, xã Phong Lạc. Ông lần lượt đảm nhiệm các nhiệm vụ như Trưởng trạm giao thông liên lạc xã Phong Lạc, Trưởng trạm xuất nhập khẩu Mặt trận III thuộc Khu Tây Nam Bộ và Trưởng đoàn kế toán thanh toán tài chính huyện Trần Văn Thời.

Ở lại miền Nam xây dựng cơ sở

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông Lý Hữu Trí có tên trong danh sách tập kết ra miền Bắc. Tuy nhiên, lãnh đạo đơn vị quyết định giữ ông ở lại miền Nam để xây dựng cơ sở và chuẩn bị cho cuộc đấu tranh lâu dài.

Ông được giao làm nhiệm vụ quân báo liên tỉnh Khu 9, đồng thời vận động nhân dân tham gia đấu tranh chính trị và bảo vệ các cơ sở cách mạng. Công việc phải được tiến hành bí mật vì lực lượng đối phương thường xuyên theo dõi, truy tìm cán bộ hoạt động tại địa phương.

Ngày 2 tháng 7 năm 1959, do bị nghi là cán bộ hoạt động bí mật, ông bị bắt. Trong thời gian bị giam giữ, ông kiên quyết không cung cấp thông tin về tổ chức và đồng đội. Do không thu được chứng cứ, ngày 3 tháng 10 năm 1959, đối phương phải trả tự do cho ông.

Ngay sau khi trở về địa phương, ông tiếp tục liên lạc với cách mạng. Ông được giao làm Chính trị viên ấp đội Cỏ Xước. Đến giữa năm 1960, ông chuyển về lực lượng an ninh vũ trang Cà Mau, đồng thời làm Chính trị viên Đại đội phòng thủ, chịu trách nhiệm bảo vệ căn cứ Tỉnh ủy Cà Mau. Ngày 21 tháng 12 năm 1961, ông được kết nạp vào Đảng.

Trận chiến bảo vệ hơn 300 cán bộ

Ngày 29 tháng 6 năm 1968, lực lượng đối phương tổ chức một cuộc càn quét lớn vào khu vực Trạm giao bưu tỉnh Cà Mau tại ấp Rạch Cui, xã Khánh Bình. Tại đây có hơn 300 cán bộ của các ngành cấp tỉnh và cấp huyện đang hoạt động.

Lực lượng phòng thủ do ông Trí chỉ huy lúc ấy chỉ còn một trung đội vì nhiều chiến sĩ đã được phân công đi làm nhiệm vụ khác. Bản thân ông và một số đồng đội cũng đang mang thương tích. Trong khi đó, lực lượng tiến công có quân số đông và được hỗ trợ bằng nhiều phương tiện chiến tranh.

Trước tình thế nguy hiểm, ông Trí tổ chức cho đơn vị giữ vững vị trí, bảo vệ khu vực có cán bộ đang trú quân. Sau một ngày chiến đấu quyết liệt, đơn vị đã đẩy lùi nhiều đợt tiến công, buộc lực lượng đối phương phải rút khỏi khu vực. Hơn 300 cán bộ được bảo vệ an toàn.

Lần truy điệu thứ nhất

Cũng trong năm 1968, ông Trí chỉ huy một trung đội tham gia trận tiến công vào thị xã Cà Mau. Ông cùng một số chiến sĩ được giao nhiệm vụ tiếp cận kho đạn của đối phương.

Khi đội hình tiến vào được khoảng 20 mét, đơn vị gặp sự chống trả quyết liệt. Ông Trí bị thương ở bụng. Một số đồng đội định dìu ông rời khỏi khu vực nhưng ông cho rằng mọi người ở lại sẽ gặp nguy hiểm. Ông yêu cầu anh em nhanh chóng rút lui và tự dùng khăn dù giữ chặt vết thương.

Sau đó, ông kiệt sức và bất tỉnh. Đồng đội rút về nhưng không thấy người chỉ huy trở lại. Mọi người tìm kiếm mà không có kết quả nên cho rằng ông đã hy sinh và tổ chức lễ truy điệu.

Đến gần sáng, ông Trí tỉnh lại. Dù sức khỏe rất yếu, ông vẫn cố gắng bò khoảng ba kilômét để tìm đường về đơn vị. Khi gặp lại người chỉ huy mà họ vừa tưởng niệm, các chiến sĩ vô cùng xúc động. Lễ truy điệu lần thứ nhất đã trở thành một kỷ niệm đặc biệt trong cuộc đời ông.

Chín người đối đầu một cuộc càn quét lớn

Ngày 17 tháng 9 năm 1972, hơn 100 lính biệt kích kết hợp với lực lượng chủ lực tổ chức càn quét vùng rừng Năm Căn. Trong khi đó, đơn vị của ông Trí chỉ có chín người.

Trước sự chênh lệch lớn về quân số, ông tổ chức lực lượng tận dụng địa hình rừng đước, kiên trì giữ vị trí và phối hợp chiến đấu. Với sự quyết đoán của người chỉ huy cùng tinh thần đoàn kết của đơn vị, chín cán bộ, chiến sĩ đã đẩy lùi cuộc càn quét.

Lần truy điệu thứ hai

Đêm 19 tháng 12 năm 1974, ông Trí chỉ huy lực lượng phối hợp với đơn vị bạn tiến công đồn Thị Kẹo và yếu khu Sông Đốc tại huyện Trần Văn Thời. Đây là một trận đánh quan trọng nhằm mở rộng vùng kiểm soát của lực lượng cách mạng tại Cà Mau.

Trong trận chiến, ông bị thương nặng và bất tỉnh. Đồng đội cho rằng ông đã hy sinh nên đặt ông trên một bụi ráng rồi tiếp tục thực hiện nhiệm vụ. Một lúc sau, ông tỉnh lại và cố gắng rời khỏi vị trí để tìm đơn vị.

Khi trận đánh kết thúc, đồng đội quay lại nơi đã đặt ông nhưng không thấy ông ở đó. Mọi người nghĩ rằng đối phương đã đưa thi thể ông đi nên tổ chức lễ truy điệu lần thứ hai. Trong khi ấy, ông vẫn đang cố gắng tìm đường trở về.

Sau khi gặp lại đồng đội, ông tiếp tục làm nhiệm vụ. Việc hai lần trở về sau khi đơn vị đã tổ chức truy điệu khiến câu chuyện về “Năm Nhanh” trở thành một ký ức đặc biệt của lực lượng cách mạng Cà Mau.

Những năm tháng tiếp tục cống hiến

Theo hồ sơ thành tích được Báo Thanh Niên dẫn lại, ông Lý Hữu Trí đã tham gia và chỉ huy hơn 600 trận lớn nhỏ. Ông cùng đồng đội còn vận động nhân dân tham gia đấu tranh chính trị, làm công tác binh vận, thu thập thông tin và bảo vệ an toàn các cơ quan đầu não của tỉnh Cà Mau trong thời kỳ kháng chiến.

Ngày 14 tháng 6 năm 1976, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông còn được trao tặng nhiều huân chương, huy chương và phần thưởng khác. Ngày 3 tháng 2 năm 2026, ông nhận Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng.