NGƯỜI HOẠT ĐỘNG CÁCH MẠNG_HÀ HUY GIÁP

Hà Huy Giáp (1908-1995) là nhà cách mạng Việt Nam tiêu biểu, quê xã Sơn Thịnh, huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh, từng làm Bí thư Đặc ủy miền Hậu Giang và Bí thư chi bộ An Nam Cộng sản Đảng Cờ Đỏ - Cần Thơ năm 1929

Thời niên thiếu và giác ngộ cách mạng

Hà Huy Giáp học tiểu học, cao tiểu học ở Vinh, đậu thành chung rồi học tú tài tại Trường Bưởi (Hà Nội), tiếp xúc với các nhà trí thức như Phạm Văn Đồng, Đặng Thai Mai. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập năm 1930, ông được cử làm Bí thư Đặc ủy miền Hậu Giang, Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Nam Kỳ, lãnh đạo chi bộ Cờ Đỏ tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin cho công nhân, nông dân vùng Hậu Giang.

Quá trình hoạt động cách mạng

Năm 1933, ông bị thực dân Pháp kết án khổ sai chung thân, đày ra Côn Đảo, nơi ông dịch Tuyên ngôn Đảng Cộng sản, tổ chức lớp học Mác-Lênin, rèn luyện tinh thần đấu tranh. Năm 1945, ông vượt ngục, tham gia Xứ ủy Nam Kỳ, chuẩn bị Tổng khởi nghĩa Tháng Tám tại Biên Hòa và Nam Bộ theo chỉ thị Trung ương "Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta". Sau Cách mạng Tháng Tám, ông báo cáo tình hình Nam Bộ tại Hội nghị Quốc dân Tân Trào.

Trách nhiệm lãnh đạo cao cấp

Ông tham gia Xứ ủy Nam Bộ trong Nam Bộ kháng chiến, làm Phó Ban Tuyên huấn Trung ương, Phó Hiệu trưởng Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc sau Đại hội II (1951). Là thành viên Trung ương Cục miền Nam, ông chủ nhiệm Tạp chí Nghiên cứu; sau 1954 tập kết ra Bắc, làm Thứ trưởng Bộ Giáo dục (1956), Thứ trưởng Bộ Văn hóa (1963-1974), Ủy viên Trung ương Đảng khóa III (1960). Ông còn là Viện trưởng Bảo tàng Hồ Chí Minh đến năm 1987.

Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (tháng 3-1951), Ban Chấp hành Trung ương Đảng quyết định thành lập Trung ương Cục miền Nam gồm các Ủy viên Trung ương Đảng công tác ở Nam Bộ để thay mặt Trung ương Đảng trực tiếp chỉ đạo cuộc kháng chiến ở miền Nam trong điều kiện giao thông liên lạc có nhiều khó khăn. Trung ương Cục miền Nam gồm các đồng chí: Lê Duẩn, Lê Đức Thọ, Phạm Hùng, Hà Huy Giáp, Nguyễn Văn Kỉnh, Ung Văn Khiêm; do đồng chí Lê Duẩn làm Bí thư.

Ngoài ra ông còn đảm nhiệm chức vụ Bí thư Đảng Đoàn Liên hiệp các Hội Văn học, nghệ thuật Việt Nam. Tháng 6 năm 1976 ông làm Trưởng ban phụ trách xây dựng Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh. Sau đó ông là Viện trưởng Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh kiêm Phó Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng cho đến năm 1987 thì nghỉ hưu về sống tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Mặc dù là cán bộ cao cấp, nhưng ông vẫn sống khiêm tốn, trong sạch và giản dị, tất cả vì công việc chung. Nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng đã viết: "Không phải vô cớ Trung ương bố trí anh làm Viện trưởng Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh". Ông là người học trò mẫu mực của Bác Hồ, sống trong sáng, chết thanh thản, cả cuộc đời tận tâm cho Đảng, cho dân. Ông mất ngày 3 tháng 12 năm 1995 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Di sản và sự ra đi

Hà Huy Giáp sống giản dị, tận tụy với Đảng và dân, được trao Huân chương Hồ Chí Minh năm 1982, mất ngày 3/12/1995 tại TP. Hồ Chí Minh. Nhiều trường học, đường phố mang tên ông tại Cần Thơ, TP. HCM, Biên Hòa, Huế, Đà Nẵng, ghi nhận công lao gieo mầm cách mạng ở Cờ Đỏ.